Spaghetti

tokamak5Een tijd geleden was ik, op uitnodiging van een bevriende fysicus, met een groep vrienden te gast bij een heuse kernfusiereactor, vlak over de grens in Duitsland. Onze gastheer gaf tekst en uitleg over het idee achter kernfusie en de pogingen die nu al decennia lang gedaan worden om dat proces te temmen. Dat deed hij zo goed, dat wij – allen alfa’s – zowaar het idee hadden dat we het snapten.

Eén van de manieren om het gloeiend hete plasma dat voor kernfusie nodig is in bedwang te houden – het is zo heet dat het niet met de wand van het reactorvat in aanraking mag komen – is het inzetten van hele sterke magneetvelden. Die houden het plasma letterlijk ‘in de lucht’. Al is die ‘lucht’ in werkelijkheid een vacuüm. De techniek van het inzetten van die magneetvelden is nogal ingewikkeld en in onze uitleg figureerden deeltjes die razendsnel spiraaltjes draaiden rond de veldlijnen van het magnetisch veld.

Die veldlijnen hielden me een tijdje bezig. Tot dan toe had ik ze altijd gehouden voor een grafische weergave van een wiskundige beschrijving van het gedrag van een magneetveld. Maar als deeltjes er rondjes omheen kunnen gaan draaien, ga je toch eerder denken aan een waslijn dan aan een metafoor. Dus stelde ik onze fysicus tijdens de borrel de vraag: bestaan die veldlijnen nu ook echt?

Van het antwoord kan ik tot de dag van vandaag geen kaas maken. Ooit heeft een meneer Maxwell een aantal wiskundige vergelijkingen opgesteld die het gedrag van een magneetveld perfect voorspellen. Daar spelen die veldlijnen een rol in. Aangezien Maxwell’s vergelijkingen letterlijk alles aan een magneetveld kunnen beschrijven wat er aan te beschrijven valt en nog correct ook, wordt in de natuurkundige praktijk gewoon gedaan alsof ze er zijn. Het maakt toch geen verschil

Dat lijkt mij behoorlijk op het klassieke rabbijnse antwoord op een vraag uit de hogere metafysica: waarom heet spaghetti eigenlijk ‘spaghetti’?

Het ziet eruit als spaghetti, het smaakt naar spaghetti, het ruikt naar spaghetti, dus waarom zou het geen spaghetti zijn?

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Spaghetti

  1. Wonne Kroes zegt:

    Leuk om te lezen. Heb zelf (nog) nooit zo’n reactor “live” gezien, staat wel op m’n verlanglijstje, naast een particle accelerator, die ook met enorme magneetketens werkt. Van die wiskundige formules wordt ik meteen scheel. Zo’n reactor is inderdaad super heet, ik meen zelfs vele malen heter dan de zon. Weet jij toevallig wat er gebeurt als die plasma pardoes toch in aanraking zou komen met de binnenwand van de reactor?

  2. MNb zegt:

    Tja, je moet een dergelijke filosofische vraag ook niet aan natuurkundigen stellen. Want je moet eerst vastleggen wat je eigenlijk met “bestaan” bedoelt. Daar bekreunen natuurkundigen zich nauwelijks om.
    Een eenvoudiger voorbeeld is zwaartekracht. Bestaat dat? We kunnen krachten niet meten. Wat we meten is bv. de uitrekking van een veer. We kunnen krachten zelfs niet waarnemen. Wat we waarnemen zijn de gevolgen van krachten (verandering van vorm, snelheid en/of bewegingsrichting). Dat leren mijn eersteklassers aan mijn Surinaamse school.
    Wat meer is, het begrip zwaartekracht is in de loop der eeuwen een paar keer van betekenis veranderd. Moderne natuurkundigen hebben het liever over gravitatie als vorm van interactie en vermijden het woord kracht.
    Dus het balletje ligt mooi in het veld der alfa’s.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s