Sigmoïdale rekspleet

Van alle ingewikkelde termen die eerstejaar geologie over zich heen krijgen, is de sigmoïdale rekspleet de gemakkelijkste. Ze hoeven hem maar één keer te horen en ze onthouden hem voor de rest van hun leven. Achter deze kinky klinkende vakterm zit een geologisch proces dat interessant en makkelijk uit te leggen is en dat je bovendien ook om je heen kunt zien.

De sigmoïdale rekspleet ontstaat in gesteente waarvan het ene deel de ene kant op wordt gedrukt en het andere ertegenin, zodat de twee delen langs elkaar gaan schuiven. Zo ontstaat tussen de twee tegen elkaar in bewegende stukken gesteente een breukzone.

Sigmoid02

In die breukzone ontstaan rekspleten: de druk perst het gesteende open, waardoor een holte ontstaat die zich meestal – nature abhors a vacuum –  vult met mineralen die iets afwijken van de samenstelling van het omringende gesteente. Die holten vormen zich langs de as waarlangs de druk het hoogst is: precies onder vijfenveertig graden. Meestal is het een hele serie rekspleten naast elkaar die steeds groter worden naarmate de druk hoger wordt of langer duurt, of allebei.

Maar terwijl die rekspleten groeien, draaien ze mee tussen de tegen elkaar aan schuivende gesteentezones, waardoor het middendeel van de rekspleet steeds haakser op de bewegingsas komt te staan, terwijl de uiteinden nog steeds groeien in de richting van de grootste druk: onder vijfenveertig graden.

Sigmoid03

De rekspleten worden daardoor in een S-vorm gedrukt, vandaar de sjieke naam ‘sigmoïdaal’. Je vindt ze meestal in series naast elkaar en ze zijn zelfs voor een leek onmiddellijk herkenbaar, vooropgesteld dat die leek het verhaal van hun ontstaan kent.

Zo kan het gebeuren dat je door de stad wandelt en er plotseling iemand wijst naar een plek op de grond of op een gevel en iets roept wat u niet verstaat over die plek waar u niets ziet. Bijvoorbeeld op de Oude Gracht 153 in Utrecht waar ik deze sigmoidale rekspleten tegenkwam op de gevel van de winkel van Mango.

Image0273

Het is een grijze kalksteen waarin rekspleten zijn ontstaan die zijn gevuld met uit die kalk opgeloste en in de holtes neergeslagen, wit calciet. De hele rits sigmoïdale rekspleten die u hier ziet zijn bij elkaar niet langer dan ongeveer 10 tot 15 cm. U moet dus goed kijken op die Oude Gracht.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Wetenschap en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Sigmoïdale rekspleet

  1. frits bienfait zegt:

    Een aardig verhaal dat ik meteen ben gaan controleren.
    2 opmerkingen:
    1. Het is niet de gevel van Mango (die zit op 155) maar van Zara.
    2. Er zijn in die gevelstenen veel meer van die breuklijnen met bijbehorende rekspleten.
    Die hoeken van 45 graden, tussen wat en en wat?
    Ik zag inderdaad een paar breuklijnen met rekspleten op 45 graden, maar ook met veel kleinere hoeken. Kan dat zijn doordat de zaagsnede waarmee de platen gemaakt zijn, niet recht op de rekspleten staan, maar in een hoek?
    Mijn beschrijvende meetkunde ligt te ver achter me om e.e.a. uit te pluizen.

    Frits Bienfait
    fritsbienfait@kpnmail.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s