Medisch Arabisch

Wie zich bezighoudt met de ontwikkeling van de wetenschappen in Europa gedurende de middeleeuwen kan niet heen om de bijdrage die de islamitische wereld daaraan geleverd heeft. De laatste tijd zijn er nogal wat mensen bezig om over die bijdrage vooral contra-kennis te verspreiden.

Zo zouden de Arabieren alleen kennis van andere volken hebben doorgegeven (lees: ze hebben zelf niks bedacht), zou die kennis ook via andere kanalen beschikbaar zijn geweest (lees: we hadden ze nergens voor nodig) en zou de door ons overgenomen kennis die écht door de Arabieren zelf was ontwikkeld, vooral ondanks de islam tot ontwikkeling zijn gekomen (lees: de islam was niks, is niks en kan nooit tot iets positiefs leiden).

De negende eeuwse wiskundige al-Khwarizmi zou het daar niet mee eens geweest zijn. In zijn handboek algebra – al in 1145 vertaald naar het Latijn – besteedde hij een heel hoofdstuk aan de oplossingen van het islamitisch erfrecht. De rekenkundige regels die God zelf had gegeven in de koran (4:11; 4:12 en 4:176) hadden namelijk dringend verbetering nodig en al-Khwarizmi vond de oplossing in eerste-graads vergelijkingen.

Zijn naam is de oorsprong van ons begrip ‘algoritme’ en de titel van zijn boek bevatte het woord dat bij ons ‘algebra’ werd. Alleen al de hoeveelheid Arabische leenwoorden in Europese talen is een duidelijke aanwijzing voor waar de daarmee verwoorde kennis vandaan kwam. Zoek die leenwoorden en je hebt ons Arabische erfgoed te pakken.

Maar op één gebied klopt die vuistregel niet: de geneeskunde. Wie nu medisch jargon bekijkt, komt slechts termen tegen die zijn ontleend aan het Latijn. Nu stonden anatomen uit de oudheid – denk aan Galenus – wel aan de basis van de Arabische en Europese medische kennis, maar toch is het vreemd dat geen enkel Arabisch begrip tot ons medisch jargon is doorgedrongen als die Arabieren er zo’n bijdrage aan hebben geleverd. Hebben de contra-kenners dan toch een beetje gelijk?

Nee. Tot het einde van de 19e eeuw wemelde het van de Arabische leenwoorden onder artsen. Het is nog niet zo lang geleden dat die termen zijn weggesaneerd door de Nomenclatur-Kommission der anatomischen Gesellschaft in Basel. In 1895 stelde deze commissie een standaardlijst van anatomische begrippen op, die een eind moest maken aan de verwarring in het medische jargon. Voor veel begrippen bestonden namelijk verschillende woorden en die betekenden bovendien niet altijd exact hetzelfde.

MedischWoordenboek

Een stukje medisch woordenboek van voor 1895; wie zoekt bij de woorden die met ‘al-‘ beginnen, heeft al snel geïmporteerd Arabisch te pakken. Let ook op de afkorting ‘Avic(enna)’, die verwijst naar Ali ibn Sina, een Perzisch geneesheer wiens geschriften in de europese middeleeuwen veel gelezen werden.

Zo’n 50.000 woorden werden vervangen door een standaard die minder dan een tiende daarvan besloeg. Deze Basiliensia Nomina Anatomica – kortweg de BNA – is een aantal malen herzien en zo de basis geworden voor de nu internationaal gehanteerde terminologie.

De opstellers kozen voor het Latijn. Dat had alles te maken met het wetenschappelijke klimaat in die dagen en niets met de wens om ‘uitheemse’ begrippen uit te bannen of met een antipathie tegen het Arabisch. Men was nu eenmaal gewend om alles in het Latijn te doen.

Wie zich bezighoudt met de geschiedenis van de middeleeuwen moet er dus op bedacht zijn dat hij door heel recente ontwikkelingen bij de neus genomen kan worden.

Met dank aan Toon Huson voor het idee voor deze blogpost.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Geschiedenis, Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Medisch Arabisch

  1. Aziz Laz zegt:

    Ook op vele andere terreinen (voorbeeld sociale demografie, wereldkaarten, sterrenkunde, kunst, muziek etc. etc) vormt het Arabisch erfgoed een belangrijke basis voor de Westerse beschaving. Helaas wordt dit door een of andere vorm van anti-Islamitisch revisionisme van de geschiedenis vermeden, vervalst en ontkent. Ik ben er van overtuigd dat een open en eerlijke houding hierover een zeer positief effect zou kunnen sorteren op het gebied van integratie en wederzijdse acceptatie.

  2. Ellen Wendel zegt:

    Ik ben het met de vorige schrijver helemaal eens. Het leuke is dat Thijs Gerbrandy vanavond start met een serie hoorcolleges over Islamitische kunst. Zie cursusaanbod van Livius.
    Er blijken heel wat mensen belangstelling voor te hebben.

  3. Pingback: Een kleine filosofie van de contra-kennis | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s