Leesrichting

ArabNum

Gisterenmiddag was de traditionele, halfjaarlijkse lezingenmiddag van Livius, het eerste instituut waar ik begonnen ben cursussen te geven. Het programma stond geheel in het teken van ‘islamitische kunst’, een begrip dat in de eerste lezing door Thijs Gerbrandy meteen van kanttekeningen werd voorzien aan de hand van vele voorbeelden van kunst die al of niet met recht islamitisch genoemd konden worden. De tweede lezing werd door mij verzorgd en ging over het Arabische schrift en kalligrafie.

Dat is een ‘klein’ onderwerp – zeker in vergelijking met dat van de vorige spreker – dat niettemin leidde tot een geanimeerde discussie en één grappige vraag van een oplettende toehoorder:

Het Arabisch schrijf je van rechts naar links. Nu hebben wij de Arabische cijfers wel overgenomen, maar niet de schrijfrichting voor cijfers, die schrijven we toch gewoon van links naar rechts?

Het antwoord op die vraag is wel een blogpost waard, want in tegenstelling tot wat mensen denken, schrijven we onze getallen écht van rechts naar links, net als in het Arabisch.

Het grote voordeel van de Arabische cijfers zit niet in hun vorm, maar in de manier waarop ze gebruikt worden. Wie wel eens geeft geprobeerd XVII te vermenigvuldigen met LXXIII snapt meteen dat Romeinse cijfers niet bevorderlijk zijn voor de rekenkunst (het antwoord is trouwens MCCXLI). Romeinse getallen worden opgebouwd door de waarden van de gebruikte tekens bij elkaar op te tellen, maar die opbouw is niet echt analytisch.

Arabische cijfers zijn geschikter vanwege het zogenaamde ‘plaatswaardesysteem’. In het getal 2222 bijvoorbeeld betekent elke ‘2’ iets anders. De eerste ‘2’ betekent ‘tweeduizend’, de tweede ‘tweehonderd’, de derde ‘twintig’ en de laatste ‘twee’. De waarde die een Arabisch cijfer weergeeft, hangt af van de plaats waar het staat in het getal. Daarom was de uitvinding van de nul ook zo nuttig: daarmee kun je aangeven dat op een bepaalde plaats in een getal ‘niks’ stond.

Arabische cijfers ontleden getallen dus strikt in éénheden, tientallen, honderdtallen, duizendtallen, enzovoorts. En we schrijven die getallen ook op van klein naar groot, net als dat we van van klein naar groot tellen. De eenheden staan helemaal rechts, de tientallen links daarvan, de honderdtallen daar weer links van, enzovoorts.

We schrijven onze getallen dus wel degelijk van rechts naar links!

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Geschiedenis, Wetenschap en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op Leesrichting

  1. Beste Richard,

    Met belangstelling en genoegen heb ik je lezing afgelopen dinsdag gevolgd en ook nu je bovenstaande stukje over de leesrichting van de cijfers. Echter je 2 uitspraken hierboven over die leesrichting zijn m.i. in tegenspraak met elkaar en klopt de eerste (… ‘echt van links naar rechts’) niet en de tweede (… écht van rechts naar links’) wel! Klopt dat?
    Overigens was ook ik er juist heel trots op, dat ik op mijn Iraanse reis met Livius/Jona mijzelf de Arabische cijfers had leren te “ontcijferen” aan de hand van o.a. de temperatuuraanduiding voorin de bus, autonummers e.d., maar blijkbaar en helaas dus in de verkeerde richting, ofschoon met die temperatuur vond ik het wel al vreemd! Gelukkig nu toch weer wat bijgeleerd!

    Hartelijke groet,
    Marianne Jonkers-Romme

  2. Klaas zegt:

    Volgens mij ga je in dit stuk hier en daar de mist in:
    “…schrijven we onze getallen écht van links naar rechts, net als in het Arabisch”
    Als je “12” schrijft schrijf je eerst de 1 en dan de 2; doe je dat bij Arabisch schrift ook? Staat er dan “12” of “21”?
    en
    “De eenheden staan helemaal links, de tientallen rechts daarvan, de honderdtallen daar weer rechts van, enzovoorts”.
    De eenheden staan echt rechts 😎

  3. Gelukkig zijn er mensen die opletten… Dank!
    Ik ben nooit goed geweest in het uit elkaar houden van rechts en links. Ik heb het aangepast en nu moet het goed zijn.
    Klaas, de meeste mensen schrijven inderdaad eerst de ‘1’ en dan de ‘2’ als ze ’12’ schrijven. Maar dat komt doordat we de schrijfrichting van links naar rechts gewend zijn. De volgorde van de cijfers (die inderdaad bij Arabieren (١٢) en bij ons (12) exact hetzelfde is) is oorspronkelijk echt gebaseerd op de Arabische schrijfrichting.
    Er zijn trouwens ook veel Nederlanders die – om te voorkomen dat ze in de war raken – eerst de eenheden opschrijven en dan pas de tientallen. Zij hanteren dus de oorspronkelijke schrijfrichting nog deels en dat heeft vooral te maken met de wijze waarop we in het Nederlands de getallen uitspreken. In het Engels heb je dat probleem niet.

    • Klaas zegt:

      Je vind de Arabische schrijwijze van getallen ook terug in de manier waarop we optellingen en vermenigvuldigingen doen: het antwoord wordt van rechts naar links “onthuld” in verband met het “onthouden” van tientallen enzovoorts.

      Groet,

      Klaas

  4. Gjulu zegt:

    Gelukkig dat de Arabische getalen kwamen niet slecht bedoeld maar het is ook makkelijker voor ons

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s