Turkenklok

annunciatieWie in de buurt van een katholieke kerk woont, dat moet er dan wel één van het traditionele type zijn, kan het treffen dat iedere dag om twaalf uur een hoge klok wordt geluid. Dat luiden gaat, als ze het goed doen, anders dan anders: eerst hoort u driemaal achter elkaar een slag en na een korte pauze gebeurt dat nog twee keer, negen slagen in totaal. Daarna volgt pas het echte luiden. Dat is van oudsher het signaal om het Angelus te bidden, een oud Mariagebed met als thema de Annunciatie, de aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria:

De Engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt;
En zij heeft ontvangen van de heilige Geest.

Wees gegroet, Maria, vol van genade, de Heer is met U.
Gij zijt de Gezegende onder de vrouwen
en gezegend is Jezus de vrucht van uw schoot.

Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons zondaars,
nu en in het uur van onze dood. Amen.

Zie de Dienstmaagd des Heren;
Mij geschiede naar uw woord.

Wees gegroet…

En het Woord is vlees geworden;
En Het heeft onder ons gewoond.

Wees gegroet…

Bid voor ons, Heilige Moeder Gods,
– opdat wij de beloften van Christus waardig worden.

Laat ons bidden.
Heer, wij hebben door de boodschap van de Engel
de menswording van Christus uw Zoon leren kennen.
Wij bidden U, stort uw genade in onze harten,
Opdat wij door Zijn lijden en kruis gebracht worden
tot de heerlijkheid van de verrijzenis.
Door Christus, onze Heer.

Amen.

Het Angelus wordt driemaal daags gebeden: om zes uur ’s ochtends, zes uur ’s avonds en om twaalf uur. Dat is niet altijd zo geweest. Oorspronkelijk werd het alleen ’s avonds geluid, later ook ’s ochtends, maar het luiden om twaalf uur bestaat pas sinds het jaar 1456. Dat laatste is een overblijfsel uit de tijd – en de mentaliteit – van de kruistochten.

In 1453 namen de Turken Constantinopel in, waarmee een einde kwam aan het laatste restant van het christelijke Byzantijnse rijk. Paus Calixtus III (1378-1458) riep op tot een kruistocht om de ongelovigen weer weg te jagen, maar dat werd niks. Drie jaar later stelde de paus het Angelusgebed om twaalf uur in om te bidden voor de verdedigers van Belgrado, dat belegerd werd door de Turken. Dat hielp: een maand later werden de ongelovigen verslagen en sindsdien werd de ‘Turkenklok’ geluid als herinnering aan en uit dankbaarheid voor de overwinning.

Als morgen het bestuur van – ik noem maar een voorbeeld – de Turkse SICN (Stichting Islamitisch Centrum Nederland) bij het Nederlands episcopaat zou protesteren tegen deze islamofobe en anti-Turkse gewoonte, dan zouden ze historisch gezien een goed punt hebben. Maar het episcopaat, en katholieken in het algemeen, zouden het opvatten als een aanval op een oude en vooral zeer onschuldige Mariadevotie.

Beide partijen zouden gelijk hebben. Voor Turken betekent het luiden van het Angelus echter helemaal niks, en heeft het ook nooit wat betekent. Voor katholieken betekent het hoogstens de aanduiding van een moment van gebed. Voor alle andere mensen betekent het het signaal voor het begin van de middag, of helemaal niks. De Turkenklok heeft daarmee een geheel andere inhoud en betekenis gekregen. Eén die het oorspronkelijk niet had, die ook nooit de bedoeling is geweest maar die er toch kwam.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Geschiedenis, Religie, Samenleving en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Turkenklok

  1. MNb zegt:

    Het is toch zo leuk om de vervelende wijsneus uit te hangen.
    Nee, in 1453 kwam wel een einde maar niet aan het laatste restant van het christelijke Byzantijnse Rijk. Dat gebeurde pas in 1461, toen Keizer David Megas Komnenos de heerschappij over Trebizond kwijtraakte.

    Ik heb een leerlinge gehad die Anunciata heet. Ik vermoedde al dat die naam van katholieke oorsprong was; nu weet ik ook wat de naam betekent. Dus bedankt. Het aardige is dat Anunciata en ik in Moengo wonen, volgens mijn zoon zo’n beetje midden in de jungle.

  2. Als ik het wel heb, raakte David Megas niet alleen zijn rijk, maar ook zijn hoofd kwijt…
    Maar het verlies van Trebizonde speelde in het westen niet de rol die de val van Constantinopel had. Constantinopel was het einde, Trebizonde nog slechts een achterhoedegevecht.

    • MNb zegt:

      Dan vraag ik me af hoe groot die rol eigenlijk geweest is onder de tijdgenoten. De oproep tot een kruistocht werd immers niks. De Engelsen voerden de Rozenoorlogen, de Fransen herstelden zich van de 100-jarige oorlog en Spanje en Portugal maakten zich op de wereldzeeën te verkennen. De Venetianen waren blij een concurrent kwijt te zijn.
      Ik vermoed – maar weet beslist niet – dat de val van Constantinopel pas enkele decennia later, toen de Turken voor Wenen stonden, een belangrijke rol ging spelen. En toen waren de Europeanen Trebizond natuurlijk straal vergeten.

      • Niet helemaal. Belgrado was de eerste stop van de Turken na Constantinopel en dat beleg werd – in ieder geval door de paus – gezien als een mogelijkheid om de ‘doorstoot’ van de Turken verder de Balkan op te stuiten.
        Maar inderdaad, de europeanen hadden wel wat beters te doen onderling dan Belgrado te ontzetten…

  3. Pingback: Zwarte Piet (bis) | Mainzer Beobachter

  4. Pingback: Zo, en nu Zwarte Piet | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s