God schiep met een satéprikker

Een tijdje geleden blogde ik enkele van mijn observaties over een Dode Zeerol (Paleo-Leviticus), waarvan ik de lettertjes zó klein vond, dat ik zo mijn gedachten had over de leeftijd van de schrijver, over de (on)mogelijkheid om van riet of veerschacht pennen te snijden met een voldoende fijne punt en enige twijfels uitte over of er in Qumran eigenlijk wel schrijfactiviteiten plaatsvonden. Dat laatste punt is inmiddels weerlegd: er zijn in Qumran weliswaar geen pennen gevonden maar wel inktpotjes. Case closed. Over de leeftijd van de schrijver zal nog wel even verder gediscussieerd worden. Maar het punt over de pennen, dat kon worden getest.

Afgelopen week heb ik mijn technische tekenpennen – uit een vorig leven – uit de motteballen gehaald en ben ik aan het testen gegaan. Hoe klein kun je je Paleo Hebreeuwse letters krijgen met een pen van een gegeven dikte? Ik heb mijn pennen van 0,5 van 0,35 en 0,25 mm dikte gebruikt op twee ondergronden: eerst op millimeterfolie en daarna op de haarzijde van een stuk perkament dat ik nog had liggen en dat ik met een stompe naald van liniëring heb voorzien. Ik heb de bij de pennen horende – zwarte – inktpatronen gebruikt.

Vervolgens heb ik geprobeerd om het schrijfresultaat dat met een technische tekenpen was bereikt, te evenaren met gewone pennen. Voor de pen van 0,25 mm dikte heb ik het kleinste metalen tekenpennetje genomen dat ik had liggen. De collega van de 0,35 millimeter-pen was een doodordinaire kroontjespen en als evenknie van de pen van 0,5 mm heb ik een in inkt gedoopte satéprikker genomen. De metalen pennen zijn in oostindische inkt gedoopt en de satéprikker in bruine kalligrafeerinkt uit Iran, waarvan ik het recept niet ken.

Als tekst heb ik de eerste drie verzen van Genesis genomen en hieronder ziet u de resultaten van mijn eerste pogingen op millimeterfolie met technische tekenpen, vergeleken met de teksten geschreven met ‘gewone’ pennen op perkament.

Gen1_pen50

Genesis 1:1-3 in paleo-Hebreeuws geschreven met een technische tekenpen van 0,5 mm dikte op millimeterfolie (boven) en met een in inkt gedoopte satéprikker op perkament (onder).

Gen1_pen35

Dezelfde tekst geschreven met een technische tekenpen van 0,35 mm dikte op millimeterfolie (boven) en met een kroontjespen op perkament (onder).

Gen1_pen25

Dezelfde tekst geschreven met een technische tekenpen van 0,25 mm dikte op millimeterfolie (boven) en met het kleinste mij beschikbare metalen tekenpennetje op perkament (onder).

Zoals u ziet vallen de resultaten – afgezien van mijn paleohebreeuwse schrijffouten natuurlijk – alleszins mee. Met een pen van 0,5 mm kun je leesbare tekst schrijven van 2,5 mm hoog. Voor tekst van 2 mm hoog – zoals in Paleo-Leviticus – voldoet een pen van 0,35 mm dikte en met een pen van 0,25 mm dikte kun je leesbare lettertjes van 1,5 mm hoogte maken. De teksten geschreven op perkament met gewone pennen vallen marginaal groter uit, maar ik denk dat je met enige oefening het resultaat met moderne pennen op millimeterfolie wel kunt evenaren.

Nu rest er nog één vraag: kun je van riet of veerschacht pennen snijden met een lijndikte van 0,35 of 0,25 mm of zelfs kleiner, want zoals iemand opmerkte: de 2 mm grote tekst van Paleo-Leviticus is nog niet eens de kleinst geschreven tekst. Er zijn in grot 4 van Qumran tefilin (gebedsriemen) gevonden met lettertjes die – zo op het oog – niet groter zijn dan een millimeter.

4Q140phylM01

4Q140-4QphylM (denk ik), een tefilin-perkamentje met een nog kleiner geschreven tekst dan Paleo-Leviticus (bron).

Als ik er ongeoefend al in slaag om tekst van 3 mm hoogte te schrijven met een satéprikker, dan vermoed ik dat je met riet of veerschacht – en veel oefening – een heel eind richting de millimeter moet kunnen komen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Bijbel, Erfgoed, Geschiedenis, Wetenschap en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op God schiep met een satéprikker

  1. MNb zegt:

    Zoals ik mijn eersteklassertjes al in de eerste weken van het schooljaar leer: meten is weten, gissen is missen.

  2. Pingback: Minischrijven | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s