Scene voor de Adventstijd

De eerste dertig seconden van deze film zijn wat mij betreft de gehele westerse filmgeschiedenis waard. Il Vangelo Secondo Matteo van de Italiaanse regisseur Pier Paolo Pasolini uit 1964. Op het eerste gezicht een draak van een film. Alle acteurs waren amateurs (Maria op leeftijd werd gespeeld door Pasolini’s eigen moeder). De muziek is – vriendelijk uitgedrukt – niet geheel stijlvast: Bach, Prokovief en de Missa Luba. En om het makkelijk te maken, had Pasolini zichzelf de beperking opgelegd om zich letterlijk aan het evangelie van Mattheus te houden.

Dat zorgde voor een aantal aparte effecten. Zo is het evangelie van Mattheus thematisch georganiseerd. Alle toespraken staan bijvoorbeeld bij elkaar en daardoor volgen ook in de film al Jezus’ toespraken elkaar op. Filmisch gezien niet echt een spannende oplossing. En waar het evangelie van Mattheus geen directe rede had, daar hadden Pasolini’s amateur-acteurs dus ook geen tekst. Maar juist dat leidde tot die eerste meesterlijke dertig seconden, waarin zonder enig gesproken woord een pijnlijke situatie wordt uitgebeeld waar in werkelijkheid – zo stel ik me voor – een heleboel gesproken tekst aan te pas moet zijn gekomen.

De afkomst van Jezus Christus was als volgt. Toen zijn moeder Maria al was uitgehuwelijkt aan Jozef maar nog niet bij hem woonde, bleek ze zwanger te zijn door de heilige Geest. Haar man Jozef, die een rechtschapen mens was, wilde haar niet in opspraak brengen en dacht erover haar in het geheim te verstoten. (Mt 1:18-19 NBV)

Pasolini lost het gebrek aan gesproken tekst op door een paar wisselende shots tussen een hoogst ontstemd kijkende Jozef en een wat onzeker haar ogen neerslaande Maria. Daarbij wordt gespeeld met de omkadering. Eerst zie je alleen hun gezichten. Maria’s dikke buik komt pas in tweede instantie in beeld.

U mag wat mij betreft de hele film kijken, maar mij gaat het even om die dertig seconden na de titels (3:03 – 3:33) waarin de atheïst en marxist Pasolini een woordeloze en rake exegese geeft van de geciteerde passage hierboven.

De hoofdrolspeler uit de film werd – bij terugkomt in het zeer katholieke en conservatieve Spanje van Franco – door de autoriteiten zijn paspoort ontnomen omdat hij meegewerkt zou hebben aan een ‘marxistische film’. Een film die zich letterlijk aan de tekst van een bijbelboek hield…reality beats fiction.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Bijbel, Kunst en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Scene voor de Adventstijd

  1. MNb zegt:

    Toen na de oorlog in Italië en Frankrijk de filmindustrie opkwam moesten de filmmakers uiteraard concurreren met import uit Hollywood. Om te beginnen waren hun budgetten veel kleiner. Eén manier was om allerlei vernieuwingen door te voeren. Een verhaal vertellen zonder dialoog, volledig vertrouwend op gelaatsuitdrukkingen, lichaamstaal en gebaren was één van de succesvolste. Dressed to Kill van Brian de Palma met een scene van 15 minuten zonder één woord is een mooi later voorbeeld.
    Na wat onderzoek lijkt Pasolini één van de eersten te zijn geweest. Het enige voorbeeld dat ik kan bedenken dat ouder is is Yojimbo van Kurosawa, maar daar is maar één karakter bij betrokken. Leone met A Fistfull of Dollars begint op soortgelijke manier want dat is plagiaat.
    De techniek om met zo weinig mogelijk woorden een verhaal te vertellen is één van de redenen dat ik met name dol ben op Franse en Italiaanse films. Film wordt zo veel meer een beeldende kunst.
    Van Pasolini heb ik een paar andere films gezien. Hij past in een trend waarin Italiaanse regisseurs de RKK gingen bekritiseren. Maar ik heb Pasolini nooit erg effectief gevonden. Wat mij betreft zegt de confrontatiescene tussen Tuco en Pablo Ramirez in The Good, The Bad and Ugly in een paar minuten meer dan het hele oeuvre van Pasolini bij elkaar. Maar die is bepaald niet woordeloos.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s