Taqqiya

IJsbeerScene uit een huwelijk: mijn vrouw en ik, geanimeerd aan het natafelen over zwarte zwanen, bruine beren, Milton Friedman en Karl Raimund Popper. Zij volgt momenteel colleges methodologie en wetenschapstheorie; iets waar ik – als eenvoudig archeoloog – ook wat van af behoor te weten.

Friedman was een econoom die vond dat economische theorieën vooral een voorspellende waarde moesten hebben, meer nog dan dat ze de werkelijkheid accuraat beschreven. Die voorspellende waarde is handig, omdat je daarmee kunt testen of voorspellingen ook echt uitkomen. Zo kom je er achter wat er van je economische model klopt, en wat niet.

Popper is de man die het idee van de falsifiëerbaarheid uitvond: een wetenschappelijke theorie is pas echt wetenschappelijk als hij ingangen biedt om hem effectief te weerleggen. Daar komen de zwarte zwanen vandaan: de theorie ‘alle zwanen zijn wit’ biedt de mogelijkheid om weerlegd te worden. Je hoeft maar één zwarte zwaan te vinden. Dat is in 1697 ook gebeurd in het westen van Australie en sindsdien zijn niet meer alle zwanen wit.

Persoonlijk geef ik de voorkeur aan de theorie dat alle beren bruin zijn. Die kan worden weerlegd door bijvoorbeeld één witte beer te vinden en daar kun je gericht naar op zoek gaan. Op de noordpool hebben een boel dieren de neiging om wit te zijn: vossen, hazen, uilen, wolven, dus waarom ook geen beren? Poppers idee geeft wetenschappers vaak de mogelijkheid om hun theorieën ook gericht te toetsen, zonder afhankelijk te zijn van het toeval, zoals bij de zwarte zwanen het geval was.

Eén van de consequenties van Poppers idee is dat er theorieën kunnen bestaan die zo in elkaar zitten dat ze niet kunnen worden weerlegd. Intuïtief zijn mensen geneigd te denken dat zo’n theorie dan wel waar moet zijn, maar dat klopt niet. Een theorie kan zo zijn opgebouwd dat weerlegging onmogelijk wordt. Dat is geen gevolg van zijn waarheidgehalte, maar van de structuur van de theorie. Een fraai voorbeeld is de hypothese dat het gehele universum zes minuten geleden is geschapen. Het bewijs voor de onjuistheid van die stelling is niet te leveren.

Wie het toch probeert, komt er al snel achter dat de theorie alle mogelijkheden tot weerlegging al van te voren heeft ‘ingebouwd’. Fossielen, archieven, foto’s, alle historische gegevens, documentatie en notities, ja zelfs herinneringen zijn in deze theorie gewoon zes minuten geleden meegeschapen. De volledige formulering van de theorie luidt dan ook eigenlijk: ‘de hele kosmos is zes minuten geleden geschapen en alles wat erop wijst dat dat niet zo is, is ook zes minuten geleden geschapen.’

Theorieën die elk denkbaar tegenargument kunnen gebruiken als een bevestiging van de juistheid van die theorie, zijn volgens Popper in wetenschappelijke termen onzinnig. Ze kunnen best waar zijn, maar je hebt er helemaal niets aan. Dat blijkt wel uit het feit dat je de zes minuten uit bovenstaand voorbeeld kunt vervangen door elke willekeurige andere tijdspanne. Het aantal vergelijkbare hypotheses over de ouderdom van het universum is letterlijk oneindig en ze zijn allemaal even onweerlegbaar. Toch kunnen ze niet allemaal tegelijk waar zijn.

Dat was Karl Raimund Popper in 500 woorden. Sinds hij met het idee van de falsifiëerbaarheid is gekomen, is het voor iedereen met een minimum aan opleiding mogelijk om zinnige van onzinnige ideeën te scheiden. Het vergt even oefening in het begin, maar je hoeft echt geen doctorandus te zijn om het te kunnen. Je zou denken dat de wereld sinds Popper een enorme stap vooruit gekomen is, maar niets is minder waar. Er waren nog steeds onverminderd theorieën rond waar niemand iets aan heeft, theorieën die onzinnig zijn ‘volgens het boekje’.

Een mooie illustratie is het debat in de Tweede Kamer op 26 oktober 2010, waar een theorie werd besproken die heel gemakkelijk op het internet te vinden is: die van de taqqiya. Wie afgaat op informatie over dat onderwerp op het internet, komt al snel op sites terecht met namen als ‘Islamwatch’, ‘Answering Islam’ en  ‘Wakkerpedia’, waar wordt beweerd dat het moslims is toegestaan tegenover niet-moslims te liegen en te bedriegen, als dat de zaak van hun geloof maar bevordert. Het kost maar eventjes googelen om behoorlijk alarmistische ideeën te vinden over de algehele poging van alle moslims om de boel hier in het westen over te nemen en ons te beroven van alles wat ons dierbaar is, de vrijheid voorop. Taqqiya, ‘veinzen’ zou daarbij een machtig wapen zijn, dat ons – makke en argeloze schapen in het westen –  allemaal zand in de ogen strooit.

Die bewering is niet helemaal gebaseerd op onzin. De zesde imam van de sji’ieten, Ja’far as-Saddiq, stond leden van zijn geloofsgemeenschap – zwaar in de minderheid tegenover de soennieten – toe om bij gevaar voor lijf en have, voor te wenden soenniet te zijn. Het werd taqqiya genoemd, een woord dat oorspronkelijk zoveel betekende als ‘voorzichtigheid’. Dat idee is later iets verder uitgewerkt: bij levensgevaar kunnen sji’ieten zelfs doen alsof ze geen moslim zijn.  Zo’n toneelstukje is toegestaan als het een conflict kan bijleggen en verplicht als het levens redt. Wanneer het echter leidt tot onderdrukking, wetteloosheid of moord is het verboden. Met het door middel van leugens en bedrog onderwerpen van de wereld aan de sharia heeft het dus niet veel te maken.

Zoiets kun je eenvoudig checken bij een echte moslim. Een soenniet zal geen idee hebben waar je over praat en uit ervaring kan ik bevestigen dat zelfs sji’ieten van dit leerstukje uit hun eigen geloof vaak niet op de hoogte zijn. Wie het wel weet, en dat zal al snel een schriftgeleerde zijn, zal kunnen uitleggen dat taqqiya beslist niet de wereldomspannende samenzwering is die westerse islambashers ervan maken. Maar daar hebben die islambashers een antwoord op: veel moslims beweren nog nooit van taqqiya gehoord te hebben, maar dat is natuurlijk taqqiya!

U herkent het schema waarschijnlijk al: alle moslims liegen en alles wat erop wijst dat dat niet het geval is, is door hen gelogen. Het is een beschuldiging die iedere verdediging uitsluit en elk zinvol gesprek over het onderwerp al bij voorbaat onmogelijk maakt. Met Popper in de hand maak je er zo gehakt van: niet falsifiëerbaar, nutteloos idee, prullenbak. Maar de – toch over het algemeen hoogopgeleide – dames en heren in de Tweede Kamer gingen er vrolijk op door, 1028 woorden lang (vanaf pagina 58), exact even lang als deze blogpost.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Politiek, Religie, Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Taqqiya

  1. mnb0 zegt:

    “Ze kunnen best waar zijn, maar je hebt er helemaal niets aan.”
    Ziedaar het probleem van de snarentheorie: het lukt natuurkundigen maar niet om voorspellingen te doen met behulp waarvan we kunnen testen of ze beter is dan de theorieën die ze wil vervangen.
    Uiteraard heb je, heel bescheiden, achterwege gelaten dat hiermee jouw vak gerechtvaardigd is. Mensen als Jona Lendering doen voorspellingen – zoals waar Julius Caesar de Belgen heeft verslagen en of hij een veldtocht in Duitsland heeft ondernomen. Dan moeten jullie gaan graven om uit te zoeken welke voorspellingen juist en onjuist zijn.

    “Die bewering is niet helemaal gebaseerd op onzin.”
    Klopt. Maar voor zover die bewering geen onzin is, is ze onjuist.

    “Wie het wel weet”
    Ik, want ik heb een LAT-relatie met een moslima. Bovendien ben ik getrouwd geweest met een andere.

  2. Monade (RC) zegt:

    Wie afgaat op informatie over [taqqiya] komt al snel op sites terecht met namen als ‘Islamwatch’, ‘Answering Islam’ en ‘Wakkerpedia’, waar wordt beweerd dat het moslims is toegestaan tegenover niet-moslims te liegen en te bedriegen

    Zoek in uw Winkler Prins op wat “Menippeïsche satire” betekent, gij linkse cultuurbarbaar, en uit welk gedicht de frasen “met een lach en een smoes, een misleidend gebaar” en “alternatief voor de democratie” afkomstig zijn.

  3. Pingback: Mundus vult decipi | Apoftegma

  4. Pingback: Wat ging er mis? | Apoftegma

  5. Pingback: Geachte heer Ephimenco, | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s