Gregoriaans

PuerNatusIn de Volkskrant van afgelopen 27 januari pleit hoogleraar internationale politiek en geschiedenis Olaf van Boetzelaer ervoor om in de katholieke eredienst “de gregoriaanse gezangen weer eens een plaats” te geven, “zodat hun unieke sacrale werking weer gevoeld kan worden”. In combinatie met gedegen geloofsonderricht op katholieke scholen door competente docenten en de herinvoering van de Tridentijnse mis (ook in het Nederlands) zou dit het tij voor de katholieke kerk kunnen keren. Dat tij lijkt die kerk niet gunstig gezind: in 1961 ging nog 84% van de katholieken ter kerke, nu is dat nog maar 6%.

Van Boetzelaers analyse over de oorzaken van de teruggang die hij zo betreurt daargelaten, denk ik dat de die herinvoering van het Gregoriaans een onzalig idee is. Ik zing zelf Gregoriaans, twee keer per week, dus ik weet waar ik over spreek. Ik herken me in van Boetzelaers karakterisering van het Gregoriaans als een rijke en kostbare traditie. Vrijwel de gehele westerse klassieke muzikale traditie is begonnen met en gebaseerd op het Gregoriaans.

Maar het Gregoriaans is ook – en vooral – een traditie voor hard-core katholieken. Die hard-core katholieken hebben de tijd en de kennis om zich in een dode taal als het Latijn te verdiepen. Ze zijn muzikaal genoeg ingewijd om toonsoorten die al sinds de Middeleeuwen niet meer gebruikelijk zijn te verteren. Ze worden niet horendol van melodieën die van ieder metrum verstoken zijn. En ze zijn geschoold genoeg om zich iets te kunnen voorstellen bij muzikale ‘tekstuitbeelding’.

Het kost een paar jaar tijd voordat je zo’n hard-core katholiek bent. Ik had de mazzel Latijn te leren op het VWO en op te groeien in een muzikale familie. Mijn vader, die organist was, leerde me Gregoriaans zingen. Ik kreeg – met andere woorden – een shortcut op een zilveren schaaltje aangeboden, van professionals. Dat geluk is niet iedere gelovige gegeven en het is ook onmogelijk om het aan elke katholiek aan te bieden. Nog even afgezien van de vraag of elke kerkganger zit te wachten op het aanleren van een acquired taste. Je gaat immers niet naar de kerk om ‘goede smaak’ aan te leren, je gaat erheen om gesticht te worden. Zo ga je ook niet naar de kerk om een andere taal te leren, geloof is al moeilijk genoeg.

Van Boetzelaer geeft als reden voor de brede herinvoering van het Gregoriaans de “unieke sacrale werking” die weer gevoeld zou moeten worden. Dat getuigt niet van een brede visie op wat gelovigen zoal beweegt. Ik weet niet of Van Boetzelaer ooit naar koranrecitaties heeft geluisterd. Ik heb niet-moslims, die geen woord Arabisch verstonden, er tot tranen toe door geroerd zien worden; exact de reactie die gelovige moslims verwachten bij koranrecitatie. Mijn vader was een gelovig katholiek, maar kon bij tijd en wijlen jaloers zijn op de liturgische traditie van de Orthodoxe kerken, die vaak nog veel rijker is dan de katholieke. Laat in dit verband het layenen van de thora bij joden ook niet onvermeld blijven en evenmin de bijzonder rijke traditie van gebeden en gezangen die het jodendom kent. De sacrale werking van het Gregoriaans is alles behalve “uniek” en er leiden vele wegen naar Rome.

Waarmee ik op de waarde van het Gregoriaans allerminst iets wil afdingen: de Katholieke kerk heeft met het Gregoriaans cultureel goud in handen, dat het verdient behouden te blijven. Maar een kerk is geen culturele instelling en iets zegt me dat met de nieuwe paus katholieken er de komende jaren steeds beter van doordrongen zullen worden dat het in hun geloofsgemeenschap niet gaat om de muzikale of andere kwaliteiten van gezangen, niet om Tridentijnse of andere misformulieren en wellicht zelfs niet om de zuiverheid van de leer, maar dat het gaat om het Evangelie, om maar eens een willekeurige zijstraat te noemen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Religie en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Gregoriaans

  1. Eens, eens en nog eens eens.

  2. mnb0 zegt:

    De vraag of de leden van de RKK – ook zij die nauwelijks meer een mis bezoeken – de herintroductie van het Gregoriaans een goed idee vinden schijnt niet voor de hand te liggen. Die wordt met “afgezien van de vraag” simpelweg terzijde geschoven. Iedereen wenst nog steeds voor de kudde te spreken.
    Niet ik. Ik ben maar een buitenstaander.

  3. Klaas zegt:

    Dat er vele wegen naar Rome leiden vind ik in dit verband erg geestig

  4. Ka VaZo zegt:

    Helaas leverden (althans op mijn computer, Apple Mac) de woorden ‘koranrecitaties, traditie, layenen en gezangen’ links op die niet plugbaar waren. Met andere woorden ik kon de desbetreffende links niet openen. Jammer!

  5. Carla zegt:

    Wat een ongelooflijk goed en ook nog buitengewoon prettig leesbaar stuk. I’m impressed!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s