Sappho

800px-Sappho_and_Alcaeus

Er is al het één en ander over gepubliceerd: er zijn twee fragmenten van nog niet bekende gedichten opgedoken van de Griekse dichteres Sappho, die leefde in de zevende eeuw voor Christus. Sappho is bijzonder omdat ze zo lang geleden leefde en omdat er eigenlijk nauwelijks gedichten van haar bewaard zijn gebleven. Fragmenten en slechts één compleet gedicht. Een laatste, en belangsijkste reden is dat haar gedichten heel persoonlijk zijn en dat is – voor wat we over hebben aan teksten uit haar tijd – uniek.

Een wel heel bijzondere vondst dus, die al tot heel wat opwinding heeft geleid, maar er zit een luchtje aan. De nieuwe fragmenten zijn aangetroffen in een privé-verzameling. Waar komen ze dan vandaan? Zijn het geen vervalsingen? Zeker bij zo’n bekende auteur ligt het risico op vervalsingen op de loer. Hoe belangrijker, hoe meer geld het in de handel opbrengt.

Het is onder archeologen en classici algemeen bekend dat niets makkelijker is dan nog onbeschreven papyrus vinden van de juiste ouderdom. Mijn docent hiëroglyfen vertelde ons ooit dat hij zich rot schrok toen hij in de bibliotheek van het Louvre een lade met oude Egyptische papyrusrollen opentrok en de onbeschreven papyrussnippers hem om de oren dwarrelden. Ideaal voor vervalsers, want onbeschreven papyrus wordt niet geregistreerd. Het enige probleem wat de vervalser nog heeft, is de inkt.

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag wordt de Nijmeegse hoogleraar André Lardinois geciteerd (ik zou hier graag een link plaatsen, maar dat levert alleen een inlogscherm op) over die inkt:

(…) oude inkt kun je niet nabootsen. Met spectrumanalyse is de inkt gedateerd. Die stamt uit de derde eeuw na Christus. Dus dit is een kopie uit die periode.

Ai! Ik weet niet of dit citaat een gevolg is van een onoplettende journalist of van een classicus die niet eerst even bij zijn collega-archeoloog te rade is gegaan. Hoe dan ook: het klopt niet.

Er bestaan 1001 vormen van spectroscopie, een techniek waarbij materialen kunnen worden blootgesteld aan diverse soorten electromagnetische straling, waaronder zichtbaar licht. Afhankelijk van het type analyse wordt de straling gemeten die het materiaal absorbeert, reflecteert, vertraagt of verstrooit. Dat geeft zeer nauwkeurige informatie over de samenstelling van het materiaal. Maar niet over de ouderdom.

Spectroscopische analyse van de inkt kan dus vaststellen of die inkt overeenkomt met inkten uit de oudheid. Het zou in theorie ook best mogelijk kunnen zijn om vast te stellen dat de inkt overeenkomt met een type inkt dat alleen in de derde eeuw na Christus werd gemaakt. Als zo’n inkt zou bestaan. Maar dat sluit een vervalsing niet uit. Inkt kun je namelijk namaken. Veel typen inkt worden al eeuwen gemaakt volgens dezelfde receptuur en een goede chemische analyse van een oude inkt maakt het vinden van een kloppend recept alleen maar makkelijker.

De enige manier om inkt te dateren is via de koolstofmethode, en omdat je voor een conventionele datering teveel materiaal nodig hebt, komt alleen de AMS-variant in aanmerking: Accellerator Mass Spectometry, waarbij uit een te dateren monster alle koolstof wordt geïsoleerd en in een soort deeltjesversneller de hoeveelheid koolstof-14 wordt gemeten. Daarmee kun je dan de ouderdom bepalen.

Maar voor zo’n datering moet er een paar milligram inkt van de te dateren fragmenten geschraapt worden. Ik moet de eerste classicus nog tegenkomen die het goed vindt dat een archeoloog met zijn chirurgenscalpel een unieke papyrustekst te lijf gaat en een paar letters slechter of onleesbaar maakt.

Nagekomen noot:
Dom dat ik dit niet eerder bedacht heb, maar inkt wordt normaal gesproken gemaakt van roet (lampenzwart). Dat kun je maken door iets te verbranden, houtskool bijvoorbeeld. Opgravingen leveren doorgaans ruime hoeveelheden houtskool op. Zoek houtskool van de gewenste ouderdom en maak er Oost-Indische inkt van, dat heeft geen bijmengingen zoals Arabische gom. Dat zou het berekenen van de juiste hoeveelheid (oud) roet en (moderne) gom om tot de juiste (valse) C-14 datering te komen alleen maar ingewikkelder maken…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Kunst, Literatuur, Wetenschap en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

12 reacties op Sappho

  1. mnb0 zegt:

    Voor een buitenstaander als ik hebben dergelijke conflicterende belangen in de wetenschap iets geestigs, juist omdat het zo’n serieuze zaak is.

  2. Pingback: De nieuwe Livius.org | Mainzer Beobachter

  3. Pingback: Livius Nieuwsbrief / maart | Mainzer Beobachter

  4. Pingback: Livius Nieuwsbrief / april | Mainzer Beobachter

  5. Pingback: Aantekeningen bij de Bijbel · Livius Nieuwsbrief / april

  6. Pingback: Livius Nieuwsbrief / mei | Mainzer Beobachter

  7. Pingback: Aantekeningen bij de Bijbel · Livius Nieuwsbrief / mei

  8. Pingback: Boekpromotie | Mainzer Beobachter

  9. Pingback: Livius Nieuwsbrief | Februari | Mainzer Beobachter

  10. Pingback: Mythische Jezus (alweer) | Mainzer Beobachter

  11. Pingback: Palmyra, de Elgin Marbles en ander non-nieuws | Mainzer Beobachter

  12. Pingback: Kwakgeschiedenis: de Titusboog | Mainzer Beobachter

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s