Zwaardgevecht

fencingIk heb jarenlang geschermd, les gehad van maître Van Oeveren op de Amsterdamse Prinsengracht. Diens verhuizing naar Frankrijk en mijn eerste baan in Duitsland maakten een einde aan mijn schermcarrière, die trouwens nooit veel heeft voorgesteld. Ik deed het vooral omdat ik het leuk vond, niet omdat ik er goed in was.

Ik heb ook wel eens als Romeins soldaat meegedaan aan reenactment: mijzelf in maliënkolder en helm gehesen en met schild en zwaard op mijn medestudenten ingestormd. Dat was vier tegen vier, geen veldslag die grote gevolgen had voor het verdere verloop van de geschiedenis, maar het Utrechtse publiek joelde er niet minder om. Van dat laatste heb ik een paar nuttige dingen geleerd:

  1. je voornaamste wapen is je schild, dat je vooral gebruikt als een soort stormram met je volle gewicht erachter en waarmee je zo nodig rake klappen uit kunt delen. Je zwaard gebruik je hoogstens om ‘het af te maken’.
  2. bestookt worden met projectielen zorgt ervoor dat je bij elkaar wegduikt achter je schild en geen stap meer verzet. Heel licht bewapende en snelle troepen kunnen zwaar bewapend voetvolk zo niet verslaan, maar wel dwingen tot niks doen. ‘Binden’ heet dat.
  3. een veldslag op deze oude wijze maakt een hels kabaal. Onderling communiceren is onmogelijk en bevelen komen niet meer door.
  4. met je hoofd in een helm die je oren bedekt, hoor je nauwelijks iets en van wat je wel hoort, kun je de richting niet meer bepalen.
  5. iedereen in het publiek doet prompt en heel gedwee wat je zegt als je in volle wapenrusting tegen ze praat.

Van het schermen heb ik veel meer geleerd, maar het belangrijkste is wel dit: vechten op de blanke wapens is een kunst, waarbij de samenwerking tussen gedachten en fysiek alles uitmaakt. De miniemste twijfel, de kleinste lichaamsbeweging kan het verschil maken tussen treffen of getroffen worden. Een goed schermer kan liegen met lichaamstaal. Engelsen spreken niet voor niets van physical chess.

Die achtergrond kwam bij mij meteen boven drijven toen ik in de Masnavi van de Perzische mysticus Jalal ad-Din Rumi een verhaal aantrof over Ali, de neef – tevens schoonzoon – van de stichter van de islam: Mohammed.

Ali, de “Leeuw van God,” was eens verwikkeld in een gevecht met een hoofdman van de Magiërs (Perzische Zoroastriërs), en midden in het gevecht spuugde de Magiër in zijn gezicht. Ali, in plaats van zich op hem te wreken, liet prompt zijn zwaard zakken, tot grote verbazing van de Magiër. Op zijn vraag naar de reden voor zulke terughoudendheid, zei Ali hem dat de “Leeuw van God” geen leven nam ter bevrediging van zijn eigen wraak, maar slechts om Gods wil te doen, en dat wanneer hij een goede reden zag, hij zijn hand weerhield, zelfs in het midden van de strijd, en zijn vijand spaarde. De Profeet, aldus Ali, had hem al lang geleden voorspeld dat hij zou sterven door de hand van zijn eigen dienaar, en die dienaar had Ali al vaak gesmeekt om hem te doden, en hem zo de uitvoering van deze grote misdaad te besparen; maar Ali zei dat hij dat altijd geweigerd had, omdat de dood hem net zo zoet was als het leven, en dat hij geen haat voelde jegens zijn voorbestemde moordenaar, die immers slechts het instrument van Gods eeuwige doel was. De hoofdman van de Magiërs was zo onder de indruk van Ali’s betoog dat hij de islam omarmde, samen met zijn hele familie, tot het aantal van vijftig zielen (boek I, verhaal XVI).

Er bestaat van dit verhaal een andere – in mijn ogen zinniger – versie waarin de voorspelling over de moord op Ali niet voorkomt en waarin hij alleen uitlegt dat hij na in het gezicht gespuugd te zijn, bij zichzelf de neiging tot wraak bespeurde en dat een gelovige niet mocht doden uit wraak of andere persoonlijke emoties, maar slechts om de wil van God te doen. Dat past iets beter in het verhaal dan de suggestie dat hij zijn tegenstander spaarde omdat hij een goede reden daartoe zag. Die wordt immers in het verhaal verder niet gemeld. De thematiek is in beide versies vrij duidelijk: de gelovige dient altijd te handelen uit zuivere motieven, zelfs als dat zijn eigen leven in gevaar brengt.

En dat gevaar voor eigen leven, dat klopt wel. Wat Ali – naar verluid een geoefend zwaardvechter – volgens het verhaal deed, zijn zwaard laten zakken, is tijdens een gevechtsgang zelfmoord. Erger nog: denken aan je zwaard laten zakken is dat al. Je tegenstander herkent dat en kan daar binnen enkele tienden van seconden gebruik van maken. Dat gaat sneller dan je kunt denken, letterlijk. Een goed schermer hoeft namelijk geen analyse te maken om de juiste actie te ondernemen, dat kan niet eens, daar gaat analyseren veel te langzaam voor. Schermen doe je ‘vanuit je ruggenmerg’ en op basis van aangeleerde reflexen, alleen die zijn snel genoeg. Ali’s zelfanalyse had goed na het gevecht kunnen plaatsvinden, maar nooit tijdens.

Dat het bovenstaande verhaal gevechtstechnisch nooit kan kloppen is ook om andere redenen wel duidelijk: de beide heren starten een diepgaand filosofisch gesprek in een omgeving waarin een normaal gesprek voeren al onmogelijk is vanwege het lawaai. En in een veldslag zet je niet even je helm af als je de ander niet verstaat: ‘Sorry, wát zeg je?’ Ook zelfmoord, in tegenstelling tot wat je tegenwoordig in films ziet, waar de held doorgaans als eerste zijn helm afzet, zodat het publiek hem in de melée nog kan herkennen.

In de jaren en eeuwen kort na deze gebeurtenissen wisten mensen dat ook. Die stonden immers zelf ook regelmatig in een veldslag of kenden mensen die ze daarover konden vertellen. Toch werd het probleemloos doorverteld, want feitelijke correctheid is een moderne uitvinding. Dit verhaal hoort, zoals zoveel verhalen uit religieuze tradities, thuis bij het soort verhalen dat verteld moet worden omdat het een boodschap heeft: niet waar, maar wel echt gebeurd.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Religie en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Zwaardgevecht

  1. mnb0 zegt:

    Sinds ik dit filmpje heb gezien

    neem ik nauwelijks nog een film met zwaardgevechten serieus.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s