Schokkend

MerseyFunnelIn alle reisgidsen voor het Midden Oosten is te lezen dat de moderne westerse toerist daar beter niet zegt dat hij atheïst is, als hij naar zijn religie gevraagd wordt – aldaar een hele gewone vraag. Dat wordt in die regio niet echt goed begrepen. Althans: het komt daar over alsof hier iemand – gevraagd naar zijn politieke overtuiging – zou antwoorden: ‘nationaal socialist’. Ik ken een atheïst die zich voor dit doel identificeert als Boeddhist.

De redenering die achter dat idee zit, is niet geheel gespeend van enige logica. De God die mensen uit het Midden Oosten doorgaans voor ogen staat, is een type bij wie ’s mensens misdaden niet onopgemerkt blijven, of erger. Die wetenschap, zo wordt vaak gedacht, houd de mens bij de les. Uiteindelijk is een vorm van vergelding noodzakelijk om ervoor te zorgen dat mensen zich ook blijven gedragen in situaties waarin hen dat geen voordeel, of zelfs nadeel bezorgt. Wie niet op enigerlei wijze in zo’n soort vergelding gelooft, heeft als puntje bij paaltje komt geen reden om zich te gedragen.

Helaas voor deze theorie zijn er in de echte praktijk mensen die niet in welke vorm van vergelding dan ook geloven en zich toch gedragen. Ik heb seculieren wel eens horen uitleggen hoe dat kan en de redenen die daarbij werden gedebiteerd waren alle van een zeer praktische tot zeer nobele aard. Het ziet ernaar uit dat het verband tussen geloof in een rechtvaardige tot wraakzuchtige God en fatsoen dus niet zo sterk is als in het Midden Oosten wordt geloofd.

Of toch wel? Ik blogde al eerder over het recente onderzoek naar kerkelijkheid van het Sociaal Cultureel Planbureau. Dat kwam in het nieuws omdat het geloof in de hel kennelijk weer terug is en dat werd opmerkelijk geacht. Maar er staan dingen in die veel opmerkelijker zijn dan dat. Zo is het al langer bekend dat mensen die kerkelijk zijn, gemiddeld genomen iets meer maatschappelijke betrokkenheid vertonen dan seculieren. Het SCP komt op dit punt echter tot een kwantificering van dat gegeven dat ronduit schokkend is.

Het percentage vrijwilligers onder de regelmatige kerkgangers bedraagt door de jaren heen meer dan het tweevoudige van dat onder de buitenkerkelijken en mensen die nooit een kerk bezoeken. Dat verschil blijft groot, ook als gecontroleerd wordt voor een breed scala aan kenmerken die in de literatuur vaak genoemd worden als correlaten van het al dan niet doen van vrijwilligerswerk. En kerkgangers zijn niet alleen oververtegenwoordigd bij godsdienstig gericht vrijwilligerswerk, maar ook bij seculier vrijwilligerswerk dat niet gerelateerd is aan een kerkelijke gemeenschap.

Aldus de samenvatting. In de hoofdtekst van het rapport komt het SCP met harde cijfers: circa 25% van de niet-kerkleden doet regelmatig vrijwilligerswerk, tegen 52% van de regelmatige kerkgangers. Nominale kerkleden en zij die eens per maand of minder ‘ter kerke gaan’ vormen een tussengroep met een deelname van rond de 30%. Het is maar goed dat ze dit in het Midden Oosten niet weten, het zou ze maar in hun ideeën bevestigen en nog terecht ook.

Toch heb ik een probleem met dit op zichzelf voor seculieren nogal beschamende resultaat. Wat ik namelijk aan seculieren ken, atheïsten incluis, past beslist niet in dit beeld. Ik bezondig me nu aan een ad-hoc hypothese, maar ik denk dat het SCP een belangrijk onderscheid niet heeft gemaakt. Statistisch is bekend dat secularisme sterk en positief gecorreleerd is met welvaart en onderwijs. Wie minder zorgen heeft, heeft minder behoefte aan het bovennatuurlijke.

Veel mensen die niet zoveel zorgen hebben, zal het geloof dus een zorg zijn, die luxe kunnen ze zich permitteren. Dat is echter een vorm van secularisme uit onverschilligheid en ik kan me goed voorstellen dat die onverschilligheid wat makkelijker leidt tot een lagere maatschappelijke betrokkenheid.

De mensen die ik ken, bevinden zich echter in een nogal beperkte groep van – meestal academisch – opgeleide lieden die doorgaans goed hebben nagedacht over alles wat ze menen en vinden. Wie in deze groep seculier is of gelovig, wéét waarom hij dat is en kan zich in discussies over het onderwerp prima staande houden tegenover andersdenkenden. Alleen al het feit dat ze hebben nagedacht over hun ideeën, maakt ze eindeloos meer betrokken dan ‘de onverschilligen’.

Het wordt bij een volgend onderzoek lastig om onderscheid te maken tussen zij die onverschillig zijn en zij die nadenken (want dat hoeven natuurlijk niet per se alleen hoogopgeleiden te zijn), maar als het lukt, dan denk ik dat zal blijken dat het met de maatschappelijke betrokkenheid van veel seculieren nog wel meevalt.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Religie, Samenleving en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Schokkend

  1. Johan Schenk zegt:

    een kleinigheidje: ‘allen’, in de derde alinea, moet zijn: ‘alle’: het is weliswaar zelfstandig gebruikt en meervoud (redenen), maar slaat niet op personen; het krijgt alleen een meervouds-n als het op personen slaat; de honden kwamen aangerend, sommige gingen linksaf…..De fietsers naderden, sommigen sloegen rechtsaf…..
    Ik lees je blog met plezier!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s