Met andere woorden (4)

BGT logo A6Bij nader inzien is het misschien toch niet de post: ook de laatste twee nummers van het onvolprezen tijdschrift Met andere woorden, zijn niet in mijn brievenbus terecht gekomen. Dat biedt echter wel de gelegenheid ze samen te behandelen, want beide nummers staan in het teken van de nakende verschijning van de Bijbel in Gewone Taal (BGT).

In de aanloop naar het verschijnen van deze nieuwe vertaling – in oktober – staan in het zomernummer drie artikelen over de totstandkoming van drie eerder verschenen Nederlandse bijbelvertalingen. De vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap uit 1951 (NBG 51), de Groot Nieuws Bijbel (GN, 1983) en de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) uit 2004. Ze worden respectievelijk behandeld door de bibliothecaris van het Nederlands Bijbelgenootschap Anne Jaap van den Berg, oudtestamenticus Jaap van Dorp en hoogleraar Oude Testament Klaas Stronk.

Het interessantst vond ik echter het eerste artikel van hoogleraar bijbelvertalen Lourens de Vries over de activiteiten van het Nederlands Bijbelgenootschap in Nederlands Indië. Het genootschap investeerde niet alleen veel energie in de wetenschappelijke bestudering van inheemse talen als het Javaans en Bataks, maar deed ook zijn best zich verre te houden van zendingswerk. Dat laatste vond ik verrassend. Zendingswerk stuitte onder de – overwegend islamitische – bevolkiing nog wel eens op actief verzet en de Nederlandse overheid had geen zin in opstootjes. Het Genootschap hield dus afstand van zendingswerk en presenteerde zijn activiteiten als een vorm van het brengen van algemeen menselijke beschaving.

Onbedoeld droeg het linguistische werk van het Genootschap ook bij aan het afbreken van het Europese vooroordeel dat Indië werd bewoond door mensen voor wie de Europese beschaving een welkome verbetering was. Het juiste taalregister voor een tekst als de bijbel werd gezocht in de literaire hoftraditie van bijvoorbeeld het Javaans en Bataks. Die traditie bleek zowel rijk als oud en allerminst ‘onbeschaafd’.

Het zomernummer kan hier worden gedownload.

Het septembernummer is geheel gewijd aan de Bijbel in Gewone Taal (BGT). Vertaalwetenschapper Tineke Bol-Driehuizen en nieuwtestamenticus Matthijs de Jong leggen in een lang artikel eerst uit wat vertalen nu eigenlijk is en welke keuzes daarin kunnen worden gemaakt, om die uitgebreide theorie te illustreren met een groot aantal voorbeelden uit de NBV en de BGT.

Daarna wijden neerlandici Marja Verburg en Clazien Verheul een zeker even doorwrocht artikel aan de woordenschat van de BGT: met gebruikmaking van krap 4000 woorden is het Nederlands Bijbelgenootschap erin geslaagd de bijbel te vertalen. Dat was geen doel op zich, maar het resultaat van vertaalkeuzes en het streven om een zo begrijpelijk mogelijke vertaling te maken. Ook weer een artikel dat start met een theoretische achtergrond en eindigt met vele voorbeelden.

De algemeen directeur van het Nederlands Bijbelgenootschap Rieuwerd Buitenwerf en oudtestamenticus Mirjam van der Vorm-Croughs vatten een klein onderwerp aan: hoe behandel je citaten uit het ene bijbelboek in het andere? Dat lijkt een non-probleem, maar er komt dankzij de tekstgeschiedenis van de bijbel een heleboel aan keuzes bij kijken. Citaten zijn door een veelvoud van oorzaken namelijk niet altijd direct herkenbaar en komen vaak ook niet overeen met de tekst die geciteerd wordt. Ga er maar aan staan als vertaler…

Tenslotte wordt de vertaling van een belangrijk bijbels begrip behandeld: ‘gerechtigheid/rechtvaardigheid’ door nieuwtestamenticus Matthijs de Jong. Deze woorden, één-op-één vertalingen van begrippen uit zowel het Hebreeuws als Grieks, komen in de BGT niet voor. In plaats daarvan gebruikt de BGT een hele reeks Nederlandse woorden, afhankelijk van de context van de woorden in de brontekst: ‘rechtvaardig zijn’, ‘goed en eerlijk leven’, ‘goedheid’, ‘eerlijke rechtspraak’ of ‘recht’ bijvoorbeeld en in sommige gevallen zelfs ‘redding’. De Jong licht het keuzeproces, en met name de laatste vertaalmogelijkheid, toe aan de hand van een aantal voorbeelden.

Het septembernummer kan hier worden gedownload.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Bijbel en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Met andere woorden (4)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s