Met stip op één

DamiettaIk geef nu al ruim elf jaar HOVO-cursussen over diverse onderwerpen. Het publiek van die cursussen bestaat doorgaans uit wat oudere mensen met voldoende tijd en geld om zich in dingen te verdiepen waar ze hun werkende leven nooit tijd voor gehad hebben. Dat heeft een aantal gunstige bijwerkingen: het zijn vaak mensen die hoog opgeleid zijn en die in de loop van hun werkende leven behoorlijk wat hebben gereisd. Qua slimme vragen ben ik inmiddels dus wel wat gewend, maar de vraag die me afgelopen maandag werd gesteld staat met stip op één.

We spreken het jaar onzes Heeren 1221. Een forse groep Friezen en Hollanders is in Egypte mee op weg met alweer de vijfde kruistocht. Eerder – in 1218 – hebben ze zich verdienstelijk gemaakt bij de inname van een strategisch belangrijke toren van de haven van de Egyptische stad Damietta. Nu is het kruisvaardersleger op weg richting de stad Mansoera, in de binnenlanden van de Nijldelta, een vlak, groen en waterrijk terrein dat wel een beetje op Nederland lijkt.

Mansoera zullen ze nooit innemen en hun uiteindelijke doel, de hoofdstad Cairo, zullen ze ook nooit bereiken. De kruisvaarders slaan hun kamp namelijk op op de verkeerde plek. De Egyptenaren doen iets wat wij alleen kennen uit de Tachtigjarige oorlog: ze steken de dijken door, veroorzaken een overstroming en dwingen zo de kruisvaarders, die door de modder moeten waden, tot de aftocht.

Op dat punt in mijn verhaal aangeland, kwam uit mijn publiek de vraag hoe dat toch kon komen, aangezien er zoveel Hollanders mee waren. Daar zou je toch van kunnen verwachten dat ze – met hun waterstaatkundige kennis – konden zien in welk gevaar ze zich bevonden? Ik heb dit verhaal al talloze keren verteld, maar deze vraag nooit gekregen. Sterker nog: ik ben er zelf ook nooit op gekomen. En dat is precies waarom lesgeven voor HOVO zo leuk is.

De Nederlandse waterstaatkundige kennis is ontstaan in de Middeleeuwen. De westnederlandse veengebieden zijn ongeveer vanaf de tiende eeuw ontgonnen, en daarmee begon ook de overlast die we van het water kregen. De eerste waterstaatkundige samenwerkingsverbanden ontstonden in Utrecht in het eerste kwart van de twaalfde eeuw, vóór de vijfde kruistocht. Het oudste waterschap stamt uit de tweede helft van de dertiende eeuw, ná de vijfde kruistocht. Je zou dus kunnen aannemen dat er een zekere hoeveelheid waterstaatkundige kennis onder de Hollanders aanwezig was.

Maar de vijfde kruistocht was vooral een militaire operatie. Het is zeer de vraag of de specialisten die het leger voor waterstaatkundige gevaren hadden kunnen waarschuwen wel zijn meegegaan. Het zijn doorgaans geen soldaten die dijken bouwen en weteringen graven.

Een factor die onbekend was in de Lage Landen, maar wel een rol speelde in Egypte, was de jaarlijkse overstroming van de Nijl. Die maakte het mogelijk om de kruisvaarders natte voeten te bezorgen en zou ze later ook de terugtocht beletten. Een kanaal dat ze eerder in droge toestand hadden overgestoken, stond nu vol water waardoor ze niet meer terug konden. Het kan niet anders of men wist van die jaarlijkse overstroming. Kruisvaarders waren eerder in Egypte geweest en onderhielden er contacten mee. Zij die al langer in het Midden-Oosten zaten zullen het leger beslist gewaarschuwd hebben en anders zullen locale informanten dat wel gedaan hebben, er woonden immers koptische christenen in Egypte.

Maar nieuwkomers uit Europa wilden ‘ingeburgerde’ Europeanen uit het Midden Oosten nog wel eens wantrouwen. Dat waren immers christenen die contacten onderhielden met ‘de ongelovigen’ die ze juist kwamen bestrijden. Aan wat zij dachten zat – in de ogen van de nieuwkomers – niet zelden een luchtje. Datzelfde geldt voor wat locale bewoners de kruisvaarders konden vertellen, die door de europeanen ook wel als ketters gezien konden worden.

De kruistocht stond – ten tijde van zijn stranden in het water – onder leiding van ene Pelagius. De man staat bekend als een religieuze ijzervreter die voor de kruisvaarders buitengewoon gunstige vredesvoorstellen van de Egyptenaren meermaals afsloeg omdat hij er heilig van overtuigd was meer te kunnen winnen door de strijd voort te zetten. De man was geen militair, maar diplomaat in dienst van de paus. Als er al deskundig advies uit de rangen van de echte militairen gekomen is, dan ligt het voor de hand dat Pelagius die in de wind geslagen heeft ter meerdere eer en glorie van het kruisvaardersgebeuren.

Dat liep dus helemaal fout af. De kruisvaarders, aan alle kanten omsingeld door water, werden in groten getale gevangengenomen en uiteindelijk vrijgelaten in ruil voor het teruggeven van Damietta.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, HOVO, Mijzelf en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s