Angst

CeciNestPasUneReligion

Er zijn niet bijster veel dogma’s meer waar ik nog heilig in geloof, maar het dogma dat alle agressie in wezen angst is, is er één van. En angst eindigt alleen in agressie als die niet meer gerelativeerd kan worden. De agressor is dus bang, onverdund, puur en zuiver, 100%, zeven kleuren bagger, zoals mijn oude schermleraar placht te zeggen. Die angst kan volkomen terecht en redelijk zijn. Aan een recht op je neus af suizende vuist valt weinig meer te relativeren. Geen mens die de agressie die daarop volgt onredelijk zal noemen. Misschien wel buitenproportioneel of overdreven, maar niet onredelijk.

Maar zelfs de meest bijtende cartoon suist niet recht op je neus af. Cartoons suizen zelfs helemaal niet. Toch lukt het sommige van die papiertjes met inktvlekken om zóveel dreiging op te roepen, om zóveel angst in te boezemen, dat voor enkelen relativeren niet meer binnen het bereik van hun vermogens ligt en agressie hun enige uitweg vormt. Een Parijs drietal greep naar Kalashnikovs om ‘God is groot’ roepend een dozijn medemensen, waaronder zelfs een geloofsgenoot, dood te schieten, met maar één doel: geen grappen meer over hun diepste geloofsovertuigingen, een status aparte voor hun islam en zijn profeet, ophouden met de spot, een einde aan de angst.

Je kunt niets belachelijk maken dat niet van zichzelf al een klein beetje belachelijk is.

In deze uitspraak van Wim Kan schuilt het antwoord op de vraag hoe spot erin slaagt zoveel angst op te roepen. In zekere zin wordt iets niet belachelijk gemaakt, het is al belachelijk – al is het zelfs maar een klein beetje. Spot maakt niks nieuws: het onthult alleen maar wat er al was en dwingt de toeschouwer om dat ook onder ogen te zien. Spot opent een venster en laat zien wat er ook echt is. Het is geen fictie, het is werkelijkheid, en die is even angstwekkend als onvermijdelijk.

Het Parijse drietal heeft op die satire geen antwoord kunnen formuleren dat hen kon vrijwaren van hun angst, omdat de spot hen slechts iets liet zien wat zij al daadwerkelijk voor waar hielden, en dus niet meer kónden negeren of relativeren: dat God helemaal niet groot is, maar juist klein en nietig. Dat er niets fundamenteel heiligs is aan hun diepste overtuigingen, maar dat ze juist profaner zijn dan hun meest banale en alledaagse gedachten. Dat de ernst waarmee zij hun leven leefden ten diepste niets anders was dan een klucht.

Een beetje zichzelf respecterende gelovige, nee: een gelovige wéét dat geloven in de grond der zaak een licht komische exercitie is. En juist daarom neemt hij zijn geloof ernstig. Een gelovige beseft dat zijn diepste overtuigingen in wezen lachwekkend zijn en juist daarom acht hij ze heilig. Maar voor dat besef is een leap of faith nodig en dat is wat aan het Parijse drietal ten enen male ontbreekt. In het diepst van hun ziel zijn het ongelovigen: ze beseffen dat wat ze geloven niet klopt. Ze verdragen de spot niet, omdat die hun ongelijk blootlegt.
WhatsThisLittleWeapon

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Religie, Samenleving en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op Angst

  1. Dit is op Mainzer Beobachter herblogden reageerde:
    Mijn goede vriend Richard heeft regelmatig heel verstandige dingen te zeggen. Vandaar dat ik vandaag een van zijn blogs hier overneem, waarin hij betoogt dat een echte gelovige zó’n zekerheid heeft dat hij er prima mee kan leven dat anderen het maar raar vinden. Degenen die anderen moeten doodschieten, missen dit zelfvertrouwen.

  2. mnb0 zegt:

    Met evenveel gemak kan ik precies het tegenovergestelde beweren. De ware gelovige meent de waarheid in pacht te hebben – de Absolute, Objectieve Eeuwige, Onveranderlijke, Onomstotelijke Waarheid. Wie deze ontkent na ervan kennis te hebben genomen liegt en is een slecht mens. Hij/zij verdient daarom te sterven.
    De twijfelaar daarentegen houdt er rekening mee wel eens ongelijk te kunnen hebben – is niet zeker van zijn/haar zaak. Soms gelooft hij/zij wel, soms niet. Iemand vermoorden uit naam van de twijfel is onmogelijk. Gewelddadige gelovigen zijn daarom de ware gelovigen.
    U schrijft over de geestesgesteldheid van gewelddadige gelovigen. U vermeldt geen enkele bron, laat staan empirisch onderzoek. Zoals ik heb laten zien kunnen we op uw wijze concluderen wat we willen. U bent historicus en aldus niet gekwalificeerd tav psychologie. Dit stukje is dan ook psychologie van de koude grond..

    • Joh, dit is een blog hoor, geen peer-reviewed tijdschrift 🙂

      Ik denk niet dat je tegenvoorbeeld adequaat is, al is het alleen maar omdat er in de redenering veel meer stappen zitten dan in mijn redenering, evenveel mogelijkheden om er gaten in te schieten dus. Volgens mij is ook het aantal aannames groter, maar in het kader van je tegenvoorbeeld hoort dat wellicht geen rol te spelen.
      Maar volgens mij valt het met dat ‘evenveel gemak’ dus nogal tegen…

    • Het voordeel van goed doordachte reacties is dan wel weer dat je er zelf ook nog een tijdje mee bezig blijft en dat is leuk 🙂 (itt de 77 reacties op Sargasso, ik gaf het na 10 al op…)
      Ik vergeet wat – naar ik vermoed – het belangrijkste is: je tegenvoorbeeld bevat uitsluitend rationeel opgestelde constructies, gedachten en ideeën dus. Maar dat zijn door de bank genomen bij lange na niet de movers & shakers waarvoor ze worden aangezien. De meeste bedenksels blijven zitten waar ze zijn ontstaan, namelijk in de hoofden van mensen, en er gebeurt verder niks mee.
      Angst daarentegen faalt nooit in het mobiliseren van mensen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s