Held

WeineteBitterlichBovenstaande anderhalve maat uit de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach vormt één van de mooiste stukjes muziek uit de westerse culturele traditie: de verteller – die normaal gesproken een vrij rustige en ongecompliceerde reciteermelodie hanteert, gaat hier helemaal uit zijn dak als hij zingt over Petrus die naar buiten loopt en ‘bitter weent’.

Het verhaal is algemeen bekend: Petrus heeft tegen zijn meester Jezus opgeschept dat hij hem desnoods tot in de dood zal volgen, waarop Jezus hem voorspelde dat hij diezelfde dag tot driemaal toe zal ontkennen dat hij Jezus zelfs maar kent, nog voordat de haan kraait.

Niet veel later wordt Jezus opgepakt en voor het gerecht gesleept. Petrus volgt hem en wacht af wat er gaat gebeuren en inderdaad: vroeg in de ochtend kraait de haan en realiseert Petrus zich dat hij intussen exact heeft gedaan wat hem was voorspeld. Het verhaal komt in alle evangelien voor. Bachs versie is die uit het evangelie van Mattheus natuurlijk, en die komt goeddeels overeen met de versie in Johannes.

In de versie van Lucas komt nog een pijnlijk detail voor dat bij de andere schrijvers ontbreekt: tussen het moment dat de haan kraait en het ogenblik dat Petrus zich realiseert wat dat betekent, kijkt Jezus Petrus aan. Ook de evangelist Marcus – de oudste – heeft een afwijkend detail: daarin kraait de haan twee keer: één keer na Petrus’ eerste ontkenning en één keer na zijn laatste. Jezus’ voorspelling luidt bij Marcus dan ook: “nog voordat de haan twee keer kraait.”

Het is een bekende instinker voor een bijbelquiz: hoe vaak kraaide de haan? De meeste mensen zullen “drie keer” zeggen, het ‘correcte’ antwoord is “één keer” en voor de wijsneuzen is er dan nog de kanttekening “maar twee keer volgens Marcus”.

Petrus is dankzij dit verhaal de geschiedenis ingegaan als een lafaard. Ten onrechte. Petrus was een held. Van maar weinig mensen in de bijbel is het temperament zo consistent beschreven als van Simon bar Jona, zoals hij eigenlijk heette. Het was een emotioneel mens die ging voor waar hij in geloofde en die daarbij rücksichtslos heenstapte over de consequenties. Eigenlijk realiseerde hij zich die niet eens: hij ging door roeien en ruiten, punt.

Wanneer zijn meester een keer over water op hem toekomt, twijfelt Petrus geen moment over de beslissing om hem tegemoet te lopen over datzelfde water, om vervolgens bijna te verzuipen als hij ontdekt hoe hoog de golven eigenlijk zijn.

Wanneer zijn meester tijdens een maaltijd zijn leerlingen de voeten wil wassen – een werkje voor vrouwen en slaven – weigert Petrus als enige resoluut, maar als zijn meester hem terecht wijst en zijn bedoelingen uitlegt, slaat hij finaal om en wil hij helemaal door zijn meester gewassen worden. Wat het ook is: Petrus gaat er volledig voor en desnoods verandert hij daarvoor zijn mening stante pede.

Misschien dat hij daaraan wel zijn bijnaam Kefas te danken had – ‘de Rots’ – Petrus in het het Latijn. Nikos Kazantzakis laat er in zijn roman ‘De laatste verzoeking van Christus’ (inderdaad, die van de film), in ieder geval een grap over maken: Petrus verandert zo vaak van mening dat Judas hem gekscherend ‘een rots’ noemt.

Als zijn meester uiteindelijk door de tempelautoriteiten gearresteerd wordt, is het Petrus die met het zwaard probeert in te grijpen en die – alweer – door zijn meester tot de orde geroepen moet worden. Dat het Petrus was die het zwaard hanteerde, wordt alleen bij Johannes vermeld trouwens, andere evangelisten houden het op ‘een omstander’.

Petrus’ karakter komt pas echt uit de verf na die arrestatie. Iedereen laat Jezus in de steek, behalve een groepje vrouwen – niet voor niets het zwakke geslacht – dat in de buurt blijft tot aan het bittere en overbekende eind. Als enige man is daar Petrus. Alleen in het evangelie van Johannes is er ook nog ‘de leerling die Jezus liefhad’, traditioneel gezien als Johannes zelf. Hoe dan ook: de mannen vormden een beschamende minderheid.

Petrus blijft in de buurt om te kijken of hij voor zijn meester nog wat kan betekenen. Een echt plan heeft hij niet, maar je weet nooit. Hij gaat zover als dat mogelijk is mee het hol van de leeuw in, in dit geval het voorportaal van het huis van de hogepriester die het verhoor van de arrestant leidt. Als de versie van Lucas klopt, is hij zelfs zo dichtbij dat Jezus hem vanuit het beklaagdenbankje kan aankijken.

En daar wordt Petrus aangesproken op zijn Galileese accent, een piepklein, onbelangrijk en lullig detail dat hem in verband brengt met de eveneens Galileese verdachte. Nu kan hij niet anders dan improviseren en dan blijkt Het Leven Zelf een stuk ingewikkelder dan hij altijd heeft gedacht. Hij ontkent zijn meester, juist om hem trouw te kunnen blijven. Op de keper beschouwd is de keuze die hij maakt volkomen correct, maar het is niet de keuze die hij zelf zou willen maken.

Petrus’ ontkenning van Jezus is geen lafheid, integendeel: het komt juist voort uit zijn moed, maar diezelfde heldenmoed dwingt hem alles te verraden wat hem tot de mens Simon bar Jona maakt; en dat is – inderdaad – om te janken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Bijbel, Kunst en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Held

  1. Stigter zegt:

    Nog nooit zo bekeken, bedankt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s