Takfir!

takfir01In Ierland is bijna iedereen katholiek en dat leidt tot een aantal opvallende verschillen met – bijvoorbeeld – Nederlandse katholieken. Zo vertelde een Ierse vriendin me eens dat Ieren hun mede-katholieken zelfs in het allerergste geval op zijn hoogst ‘a bad Catholic’ zullen noemen, maar nóóit ‘not a Catholic’. In Ierse ogen is zo’n opmerking ‘far too Protestant’. Hetzelfde verschijnsel – zonder de verwijzing naar Protestanten – bestaat in de islamitische wereld, waar zo mogelijk een nog groter taboe rust op het benoemen van ongelovigheid bij medemoslims. Daarentegen wemelt het van de ‘niet écht goede moslims’ en de ‘écht niet goede moslims’, maar verder gaat het niet.

Die attitude gaat terug op een uitspraak van de profeet Mohammed himself, die meende dat wanneer de ene moslim de andere uitmaakte voor ongelovige, ten minste één van de twee dat ook daadwerkelijk was. Dat was uiteraard bedoeld als waarschuwing – en wordt ook zo opgevat – ongeveer zoals het Nederlandse gezegde dat wanneer je met één vinger naar een ander wijst er drie vingers naar jezelf wijzen. Of de mop van die balk en die splinter natuurlijk. Die Mohammed was geen domme jongen: een gemeenschap die zich voorzichtig onthoudt van al te scherpe uitspraken aangaande de geloofsopvattingen van de groepsgenoten heeft in ieder geval één machtig middel om haat te zaaien effectief kaltgestellt.

Dat kaltstellen moet – om goed te werken – wel gebaseerd zijn op een gedeeld ‘vertoog’: zowel beoordelaars als beoordeelden moeten dezelfde visie delen op wat een echte gelovige nu eigenlijk is en wat niet. De maat waarnaar men zou kunnen oordelen – maar waarnaar men dat idealiter niet doet – wordt door iedereen onderschreven. Zo komt het dat het bepaald niet lastig is om moslims te vinden die ook zichzelf zullen onderbrengen in de grote groep ‘niet écht goede’ tot ‘écht niet goede’ moslims. Dat geldt zelfs voor moslims die bij nadere ondervraging blijken helemaal niet tekort te komen in de naleving van bepaalde voorschriften, maar die er ook daadwerkelijk geen snars van geloven.

Geen wonder dat er in het westen nog steeds onderzoekers rondlopen die hetzelfde idee verkondigen: er bestaat zoiets als ‘islam’, waarvan je de inhoud redelijk betrouwbaar kunt vaststellen en reëel existerende moslims voldoen in meerdere of mindere mate aan dat ideaal. Er zijn met andere woorden goede en minder goede tot slechte moslims. Het sluit perfect aan bij wat je in de islamitische wereld zelf kunt horen. Mijn goede vriend Jona geeft hier een feilloze analyse van het resultaat: essentialisme of – nog mooier – ontologisch holisme. Maar in werkelijkheid gaan er achter die (zelf)benoemde ‘niet écht goede’ moslims mensen schuil die een griezelig breed scala aan opvattingen kunnen huldigen die hier te lande niet anders dan in heel veel verschillende denominaties ondergebracht kunnen worden.

U heeft bij het lezen van al het bovenstaande waarschijnlijk al enkele keren de wenkbrauwen gefronsd. Elkaar voor ongelovigen uitmaken, moslims doen toch niet anders? Van Ayaan Hirsi Ali die op de nationale televisie voor murtad (afvallige) werd uitgemaakt tot de Vorst der Gelovigen en zijn rebellenclub die allen die hen onwelgevallig zijn tot kafir (ongelovige) benoemen en dan ook maar meteen een kopje kleiner maken? U heeft het in de krant vaak genoeg gelezen. Zó vaak dat u zelfs de Arabische naam voor de procedure wellicht kent: takfir – iemand voor ongelovige uitmaken.

En toch is takfir een uitzondering: een zonde die regelrecht ingaat tegen wat de profeet in hoogsteigen persoon leerde. Takfir is een hobby van radicalen binnen de islam: Kharidjieten zijn ermee begonnen: lieden die zó overtuigd achter de claim van Ali op de post van kalief stonden, dat ze hem uiteindelijk hebben vermoord omdat hij niet hard genoeg zijn best deed. Verderop in de geschiedenis komt het nog een paar keer voor met als voorlopig hoogtepunt salafisten en hun grootste medestanders: westerse islamcritici. Maurits Berger wijst er in deze blogpost fijntjes op hoezeer die twee op elkaar lijken. Hij is trouwens niet de eerste.

Berger heeft in zijn blogpost één zin opgenomen die zó listig is geformuleerd, dat hij inhoudelijk volkomen waar is, maar toch een beetje de verkeerde indruk geeft:

De islam is meer dan dertien eeuwen oud, maar de eerste zelfmoordaanslag die in naam van de islam veel slachtoffers wilde veroorzaken bij de vijand, dateert van 1983: de aanslag van Hezbollah op de Amerikaanse ambassade in Beiroet.

De eerste zelfmoordaanslagen door moslims dateren bij mijn weten uit de tijd van de kruistochten: de Assassijnen zijn er beroemd mee geworden en hebben zelfs hun naam gegeven aan het Franse en Engelse begrip voor ‘moordenaar’ tout court. Ook de Assassijnen waren zo’n extreme afsplitsing: volgelingen van een in de opvolging gepasseerde troonpretendent binnen het Fatimidenkalifaat, dat op zijn beurt binnen de Sji’ietische islam de Ismailische tak vertegenwoordigde, genoemd naar ene Ismail, een eveneens in de opvolging gepasseerde (zevende) imam van de Sji’ieten.

Maar Berger heeft technisch gesproken wel gelijk: de Assassijnen pleegden gerichte politieke moordaanslagen op één of enkele personen, die direct verantwoordelijk waren voor het weerstreven van hun politieke doelen. Massamoord op burgers – wier verantwoordelijkheid alleen kan worden aangetoond met behulp van lange en vergezochte redeneringen – stamt pas van later.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Religie, Samenleving en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Takfir!

  1. Berger is net niet listig genoeg: de aanslag in 1983 is uitgevoerd door de Islamitische Jihad. Dat was een van de pro-Iraanse strijdgroepen in Libanon die rivaliseerden met de Amal-beweging. In 1985 is uit die strijdgroepen de Hezbollah ontstaan.

    Niet dat het er veel toe doet.

  2. mnb0 zegt:

    “een griezelig breed scala aan opvattingen kunnen huldigen”
    Om daar achter te komen moet je iets simpels doen: aan moslims vragen wat ze nou eigenlijk geloven en hoe ze dat in praktijk brengen. Dat heb ik gedaan sinds ik in 1989 in Suriname moslims leerde kennen. Dat was inclusief de vraag “wat betekent jihad nou eigenlijk?” – een ongemakkelijke vraag.
    Zo kwam ik achter dingetjes als dit.

    http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/42844

    Let wel: we praten hier over 13% van 500 000 is om en nabij 65 000 mensen. Die het niet eens kunnen worden over de juiste richting om te bidden, oost of west (er zit heel wat aan vast, natuurlijk). Daardoor was ik al genezen van ontologisch holisme lang voordat ik van de term had gehoord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s