Invasive languages

StiltecoupeIn de loop van mijn leven heb ik nogal wat talen geleerd. Gelukkig zit daar een aanzienlijk aandeel dode talen in, want wie een taal eenmaal leert, kan hem niet meer ont-leren. Je kunt veel weer vergeten, zoveel zelfs dat je alleen nog maar kunt hakkelen in een taal die je vroeger vloeiend sprak, maar je raakt de taal nooit meer helemaal kwijt. Je herkent hem als hij in de buurt gesproken wordt. Je geest probeert automatisch te begrijpen wat je hoort. Je kunt het niet meer negeren als onverstaanbaar buitenlands gebrabbel, als achtergrondruis, nee: wat je hoort, dringt zich aan je op omdat je geest wéét: dit moet ik kunnen begrijpen. Het is een verschijnsel dat een Ierse vriend van me omschrijft met de term invasive language.

Talen staan niet op zichzelf. Zo werd Ivriet voor mij een invasive language toen ik eenmaal Bijbels Hebreeuws had geleerd, dat een dode taal is, maar wel aan de basis van het Ivriet heeft gestaan. Veel erger nog is Perzisch. Sinds ik dat spreek, heb ik me niet alleen gerealiseerd dat Iraniërs werkelijk overal op de wereld te vinden zijn, en in veel grotere getale dan verwacht, maar zijn alle Slavische talen ineens ook invasive languages geworden.

Dat is ronduit vervelend, want ik begrijp van Slavische talen echt helemaal niets, behoudens da, njet, dobry, da svidanje en ‘Kde domov muj’. Maar als er Polen, Russen of Tsjechen in de bus met elkaar zitten te kletsen, betrap ik mezelf er voortdurend op dat ik de oren spits: mijn geest probeert te begrijpen wat er gezegd wordt. Mijn brein is er heilig van overtuigd dat ik dit moet kunnen verstaan.

Afgelopen week is me pas duidelijk geworden hoe dat komt: Slavische talen staan veel dichter bij de Iraanse talen dan bij de Germaanse talen. Als mijn goede vriend Jona gelijk heeft (in dit stukje) dan zijn zo rond het einde van het derde millennium voor Chr. drie groepen vanuit de Yamnaya-cultuur in de huidige Oekraïne en Zuid-Rusland vertrokken in drie richtingen: één richting de Punjab (waaruit de Indo-Iraanse talen voortkwamen), één richting het huidige Rusland (de Midden-Dnjepr-cultuur, waaruit de Balto-Slavische talen voortkwamen) en één richting de kust van de Zwarte Zee (de Usatovo-cultuur). Pas later is vanuit dat laatste gebied een groep richting Scandinavië en de Noordduitse laagvlakte getrokken, waaruit uiteindelijk de Germaanse talen voortsproten.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Mijzelf en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Invasive languages

  1. henktjong zegt:

    Maar waarom staat hier het foeilelijke stiltecoupé-icon bij? Daar mogen toch ook geen invasive languages hardop gesproken worden, dus die hoor je daar dus ook niet. Met gevolg dat je daar ook niet zult willen begrijpen wat Slaven bedoelen.
    Foeilelijk icon, trouwens, omdat het zo krakemikkig gemaakt is: zie het enorme verschil in lijndikte tussen de hand en het deel-hoofd, en de discrepantie tussen de opgeheven vinger en de neutrale mond. Dat had een gespitste mond moeten zijn die SSSSST zegt. Amateurs.

  2. Het PIE-kerngebied viel al voor 2500 uiteen in vier delen: in het noordwesten Proto-Germaans, in het noordoosten Proto-Balto-Slavisch, in het zuidoosten Proto-Indo-Iraans, in het zuidwesten Proto-Grieks-Armeens.

    Op een gegeven moment zijn in de noordoost- en zuidoost-groep (dus in het PBS en PII), de k-klanken vervangen door s-klanken. Zo ontstond het onderscheid tussen centum- en satem-talen (https://en.wikipedia.org/wiki/Centum_and_satem_languages). Slavische en Iraanse talen lijken dus inderdaad veel op elkaar.

  3. Oom Paspasu zegt:

    Ho! Dit is allemaal veel te kort door de bocht.

    Ten eerste heeft de splitsing tussen centum- en satemtalen, voor zover dat vanuit een boommodel te verklaren valt, niets met de splitsing tussen de haplogroepen R1a en R1b te maken, die veel eerder in de tijd geplaatst moet worden.

    Ten tweede zijn er drie oorzaken waardoor verwante talen op elkaar lijken. 1) Shared innovation: bijvoorbeeld het Perzische صد en het Russische сто; parallel evolution: bijv. het Perzische خواهر en het Welse chwaer; 3) shared retention: bijv. het Russische сестра en het Nederlandse zuster (waarbij de ingevoegde /t/ ook parallel evolution is). De verwantschap in het boommodel is dus niet per se bepalend voor de mate waarin talen op elkaar lijken.

    Een onbeargumenteerde, gevoelsmatige gelijkenis tussen Slavische talen en Perzisch heeft waarschijnlijk te maken met een oppervlakkige overeenkomst in de fonologie en dan vooral daar waar zij van het Nederlands verschillen. Die overeenkomst hoeft niet terug te gaan op dezelfde oorsprong. Een Iraniër zal Russisch wellicht als Nederlands vinden klinken, vanwege de Auslautverhärtung.

    Ik vind dit als Turks klinken, maar in het commentaar lees ik dat mensen het op Nederlands vinden lijken: https://youtu.be/Lktt_DlpsJA

    Ivriet heet toch gewoon (Modern) Hebreeuws? We hebben het toch ook niet over English, Deutsch en Français?

    • ooooh… dat is iets teveel geleerdheid voor een eenvoudig archeoloog.

      Ik neem aan dat shared innovation, parallel innovation en shared retention manieren zijn waarop talen op elkaar kunnen gaan lijken, zonder dat er sprake hoeft te zijn van verwantschap of een gezamelijke voorouder?

      Ik zal eens aan Iraniërs vragen hoe Russisch voor hen klinkt. Ik denk dat ze het herkennen als Russisch. Rusland ligt immers behoorlijk in de buurt. Er zijn Russische leenwoorden in het Perzisch (samovar).

      Turks en Nederlands delen de ü van ‘überhaupt’. Zou het dat zijn?

      En Ivriet is weliswaar gebaseerd op Bijbels Hebreeuws, maar toch echt een andere taal. Niet alleen betekenen woorden verschillende dingen (bliksem vs. electriciteit bv.), ook de grammatica is anders. Niet onverwant, maar wel anders.

      • Oom Paspasu zegt:

        Zowel verwante en niet-verwante talen kunnen op elkaar lijken door allerlei typologische eigenschappen en door taalcontact, maar de drie genoemde factoren slaan op verwante talen, waarbij alleen shared innovation te maken heeft met de graad van verwantschap. Voorbeeld: (Sargonisch) Oud-Akkadisch lijkt meer op Oud-Assyrisch dan op Oud-Babylonisch, maar dat komt door shared retention. Oud-Akkadisch deelt enkele minder opvallende innovaties met het Babylonisch, dus hebben die twee dialecten een gemeenschappelijke vooroudertaal die zij niet met het Assyrisch delen (voor zover het stamboommodel van enige waarde is binnen een klein gebied met veel taalcontact).

        Het Schots-Gaelic, dat in de video te horen is, kent helaas geen ⟨ü⟩ (/y/). Wel een /ɯ/ (⟨ui⟩), de klank die in het Turks wordt weergegeven met ⟨ı⟩, maar die in het Nederlands niet voorkomt.

        Oud Nederlands is ook een andere taal dan modern Nederlands. “Ivriet” is het Hebreeuwse woord voor “Hebreeuws”. Ik hoor het wel vaker, net zoals “Farsi”, en ik heb er geen grote bezwaren tegen, maar het is wel een vreemde manier om dit onderscheid te maken.
        Het enige wat ik van Modern Hebreeuws weet, is dat כול daar een bijvoeglijk naamwoord is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s