an der Wannsee

De Wannseekonferenz is in 1984 verfilmd. Voordat u weer wegklikt van zoveel smakeloosheid: de film is ook nog het bekijken waard ook.

U ziet één uur, 26 minuten en 41 seconden lang een aantal mannen toegewijd werken aan de oplossing van een probleem op een manier waar tegenwoordig menig manager jaloers van zou worden. De vergadering staat onder leiding van een zeer kordate en bij vlagen charmante Heydrich. Ook een voorbeeld voor menig baas, ware het niet dat het onderwerp van de bijeenkomst zo gruwelijk is.

De film is gebaseerd op de notulen van de vergadering, die er nog zijn. Nu zijn notulen geen steno-verslag van wat er precies door wie gezegd is, dus voor het script moeten de filmers het één en ander verzonnen hebben. Wellicht was Heydrich dus niet zo charmant als in de film en ik kan ook niet weten of de pointe van deze blogpost uit de notulen stamt of uit de creatieve geest van de scriptschrijvers. Gelukkig is dat ook niet belangrijk.

Vanaf minuut 1:00:37, als voor alle mannen al een tijd duidelijk is dat men een genocide aan het plannen is, en het thema ‘half-joden’ ter sprake komt, blijkt één van de deelnemers te dissideren: hij is tegen de uitvoering van de plannen zoals die door Heydrich uit de doeken gedaan zijn. Het gaat om een overtuigd Nazi, die vierkant achter de Führer staat, gelooft in de realiteit van die Judenfrage en er ook van overtuigd is dat daarvoor een Endlösung moet komen. Deze man is net zo fout als alle andere heren, maar bepleit een standpunt waarvoor de kijker sympathie op kan brengen.

Hij doet dat echter op basis van puur utilitaire argumenten die de kijker beslist niet deelt: de door Heydrich voorgestelde genocidaire maatregelen betreffen nu ook half-joden. Daar zijn er een heleboel van, met alle logistieke en administratieve problemen van dien. Bovendien zijn er veel half-joden  buitengewoon nuttig ingezet ten behoeve van de oorlog en dus behoorlijk onmisbaar. En half-joden zijn óók half-Duits, met Duits bloed dus en niet zelden met puur Duitse familieleden. Als die laatsten zien dat hun familie wordt gedeporteerd, wordt het draagvlak voor de Endlösung aangetast.

De man wordt door de rest van de vergadering weggehoond, maar niet op grond van steekhoudende tegenargumenten. De overige deelnemers kunnen slechts hun eigen standpunt herhalen bij wijze van ‘argument’, joelen en de spreker met verdachtmakingen om de oren slaan: voor zijn alleszins coöperatieve houding wordt hij ein Judenfreund genoemd, wat hij beslist niet is.

De groep is – met andere woorden – niet meer in staat informatie te verwerken die niet exact in het plaatje past dat de groep al heeft. Al het andere – zelfs als dat medewerking is – wordt ervaren als tegenstand en iedereen met een afwijkende bijdrage is meteen een vriend van ‘de vijand’. Er is vast een psychologische vakterm voor die combinatie van groeps-tunnelvisie en acute vijandigheid jegens lieden met creatievere ideeën.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Samenleving en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op an der Wannsee

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s