‘Varkensvlees zette Europa op voorsprong’

VarkenHet is één van de grootste raadsels van de afgelopen eeuwen: hoe het mogelijk was dat de westerse wereld, die tijdens de Middeleeuwen op het gebied van wetenschap enorm achterliep op het Midden Oosten, vanaf de Renaissance die achterstand niet alleen inhaalde, maar tot op de dag van vandaag een leidende positie inneemt.

Medewerkers van de Faculteit voor Metabole Fysiologie van de Universiteit van Alba (Spanje) denken nu een verklaring gevonden te hebben voor dat fenomeen in een verschil in voedselpatroon. In Europa werd varkensvlees gegeten, maar in het Midden Oosten niet.

‘Aan het eten van varkensvlees zitten een aantal zeer grote evolutionaire voordelen’, zegt onderzoeker Carlos Fitz-James Stuart tijdens een telefoongesprek met ons vanaf zijn plek op de Spaanse faculteit. ‘Die voordelen hebben we ons nooit gerealiseerd, totdat onze onderzoeksafdeling een samenwerking aanging met deskundigen op het gebied van de middeleeuwse agrarische voedseleconomie.’ Eén van die deskundigen is historisch econoom Prof. Dr. de Geus, die al jaren zelfstandig onderzoek doet naar de productieopbrengsten van boerenbedrijven in de Middeleeuwen.

‘Varkens zijn eigenlijk een soort vuilisbakken,’ zegt hij als wij hem opzoeken in zijn huis in Brielle, ‘ze eten bijna alles en zetten dat om in vetrijk vlees. Boeren in de Middeleeuwen maakten daar gebruik van. Varkens werden gevoerd met afval, dat niks kost, of ze werden losgelaten in het bos, waar ook voor niks voer te vinden was in de vorm van eikels, wortels en paddestoelen. Op die manier kreeg men eigenlijk kostenloos een extra lapje vlees te eten.’

Er zaten meer voordelen aan de fok van varkens. ‘Varkens werden geslacht in de winter,’ aldus De Geus, ‘denk aan november, die nog steeds de slachtmaand heet. Voedsel was schaars in de winter: de oogst was al een tijd geleden binnengehaald en de volgende oogst liet nog even op zich wachten. De varkensslacht maakte het mogelijk om een krappe periode te overbruggen.’

‘Toen we dat hoorden’, vertelt Carlos Fitz-James, ‘realiseerden we ons dat de consumptie van varkensvlees een evolutionair voordeel biedt. Vet is noodzakelijk voor het goed functioneren van de hersenen, ze bestaan voor 60% uit vet. De consumptie van varkensvlees zorgde ervoor dat mensen ook in de winter goed gebruik van hun hersenen konden blijven maken.’

De Geus voegt daar aan toe: ‘Juist die winterperiode is relevant. In agrarische samenlevingen – en dat was Europa in de Middeleeuwen – werken de meeste mensen in de landbouw. Landbouwwerk valt in de herfst, de lente en de zomer. In de winterperiode heeft men dus tijd over voor andere activiteiten en creativiteit. Wie dan voldoende brandstof heeft om zijn denkwerk op gang te houden, heeft een voorsprong op de rest.’

Die voorsprong is heel erg klein, aldus Fitz-James, ‘op individueel niveau maakt het nauwelijks wat uit, maar bezien over de gehele bevolking van Europa betekent het wel een kleine toename in denkkracht en nieuwe ideeën. Opgeteld over een flink aantal eeuwen kom je dan toch op een groot cumulatief effect uit. De vooruitgang verliep nét ietsje sneller dan elders.’

‘Europa heeft na de val van het Romeinse Rijk  forse klappen te verwerken gekregen,’ vertelt De Geus, ‘volksverhuizingen, interne stammenoorlogen, invallen van Arabieren vanuit het zuiden, Vikingen vanuit het noorden, Hongaren en Slaven vanuit het Oosten, er was een enorme achterstand in te halen. Dat ging langzaam en duurde dus een paar eeuwen.’

Uiteindelijk, aan het einde van de Middeleeuwen streefde Europa het Midden Oosten langzaam maar zeker voorbij. De consumptie van varkensvlees zou daar zomaar een kleine maar beslissende bijdrage aan geleverd kunnen hebben.

‘Onze vondst betekent dat we de wereldgeschiedenis nu door een heel andere bril kunnen bekijken,’ zegt Fitz-James enthousiast, ‘die van de voedselpatronen.’
‘Die nieuwe bril is heel belangrijk,’ valt De Geus hem bij, ‘Zo kijken we nu bijvoorbeeld ook naar China, al sinds eeuwen is daar een hoogstaande cultuur te vinden en ook daar werd volop varkensvlees gegeten.’

Onderzoeker Fitz-James is in zijn nopjes: ‘Uiteindelijk gaat het in de wetenschap dáárom: dat je je oude bril waar je altijd al door gekeken hebt verliest en er een nieuwe, frisse blik voor in de plaats krijgt.’

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

12 reacties op ‘Varkensvlees zette Europa op voorsprong’

  1. Wetenschappelijke variant van de 1 april grap?

  2. henktjong zegt:

    Ik heb het idee dat ik hier al eens eerder over gehoord heb. Ik weet alleen niet meer van wie of wanneer, al zal het wel geweest zijn tijdens mijn studie geschiedenis (2003-2009). Peer Vries onderzocht allerlei theorieën over de Westerse voorsprong die leidde tot de industriële revolutie en daar zal het misschien ter sprake gekomen zijn. Maar of het de enige invloed was op ‘ons’ slimmer worden is de vraag. Er is ook nog de invloed van de reformatie die de vele onproductieve katholieke feestdagen omzette in een protestants werkethos…

    • NV Mateor zegt:

      dat college moet dan zeker op 1 april geweest zijn?

    • Stephan zegt:

      Dat katholieke feestdagen onproductief zijn vind ik er echt over – zijn wij in vlaanderen dan achter op Nederland – denken jullie dat echt nog in Nederland – dan ken je de werkelijkheid niet – kijk maar eens goed naar het sociaal stelsel in Belgie en in Nederland en onze econmie draait prima als het in Nederland sputtert.

      • henktjong zegt:

        Ik heb het over de laat-middeleeuwse situatie toen in het bisdom Utrecht alleen al 105 officiële, in 1345 vastgestelde, kerkelijke feestdagen bestonden, buiten de zondagen (behalve paas- en pinksterzondag dan en als één van die andere dagen op een zondag viel). In andere bisdommen was het dikwijls erger. Bovendien werden ook allerlei andere feesten ruim gevierd en waren dat vrije dagen voor bijvoorbeeld gildeleden. Na de reformatie bleven er een kleine 55-60 van over. Noordegraaf heeft daar het een en ander over geschreven, zie bijv. L. Noordegraaf, Hollands welvaren?, Levensstandaard in Holland 1450-1650 (Bergen 1985). De uitspraken over de huidige economie zijn voor uw eigen rekening.

  3. Robert DUTHOY zegt:

    Ik had altijd gedacht dat het de jaarlijkse visconsumptie op 1 april was

  4. Erg mooie bijdrage speciaal voor de dag van vandaag!

  5. Henk Ras zegt:

    Interessante bijdrage van het varken aan de Europese ontwikkeling. Naast het protestante werkethos en vergeet de uitvinding van de boekdrukkunst niet! Maar waarom werden die varkens door volkeren in het Midden-Oosten niet ook met nut en smaak geconsumeerd? Ik herinner me ooit geleerd te hebben, dat het godsdienstig verbod tot het eten van varkensvlees een doeltreffende manier was om er niet ziek door te worden. Er heerste in het Midden-Oosten eeuwenlang een virusepidemie onder varkens, waarvan varkensvleeseters ook (dood)ziek werden. Een medisch gebod reikte (toendertijd terecht!) niet zo ver, een godsdienstig verbod nog wel. En zie daar: Joden en Moslims eten in principe nog steeds geen varkensvlees.
    Weet iemand of deze theorie stand heeft gehouden?
    Henk Ras.

  6. mnb0 zegt:

    Jaja en vandaag geven de Rolling Stones een gratis concert in

    https://nl.wikipedia.org/wiki/Kwamalasamutu

  7. frank bikker zegt:

    Ik geef de hr. Ras gelijk in deze. Het lijkt mij een beetje selectief shoppen in de geschiedenis. Volgens deze theorie zouden ook de Papoea’s een hoog ontwikkelde cultuur moeten hebben en waarom konden zich in de Andes dan wel hoog ontwikkelde culturen ontwikkelen, terwijl daar geen varkens waren.
    Gedomesticeerde dieren spelen natuurlijk wel een rol bij het ontwikkelen van een cultuur, maar om alles toe te spitsen op het varken lijkt me onzin. Dan kun je toch net zo’n theorietje opzetten over volkeren die veel schaaldieren of paling op het menu hadden. Daar zit nog meer vet in. Die zouden dus nog “hogere” culturen moeten hebben omdat ze dan nog beter zouden kunnen denken!

    Ik moet zeggen dat de Joden het dan tot nog toe dan wel aardig gered hebben, want alle bovenstaande voedingsbronnen zijn niet koosjer.

  8. Pingback: Kikker in je bil | Apoftegma

  9. Pingback: Kikker in je bil - Sargasso

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s