Slaan

Mag een moslim zijn vrouw slaan? Dat is een domme vraag natuurlijk. Mag een man zijn vrouw slaan? Wat denk u dat jongetjes van hun moeder leren? Nee natuurlijk. Wat denk u dat jongetjes van hun omgeving leren? Dat wie zijn vrouw slaat – op zijn minst – een loser is. Over echtgenoten die hun vrouw slaan, wordt geroddeld in de buurt. Een beetje vent – en welk jongetje wil dat nou niet worden? – houdt zijn handen thuis.

Maar domme vragen schijnen ineens niet meer zo dom te zijn als ze over de islam gaan. Waar moslims geen enkele moeite hebben met een verbod op het slaan van vrouwen, meent een groeiende groep islamitische rechtsgeleerden de laatste tijd dat een moslim zijn vrouw wel degelijk mag slaan, erger nog: het mag niet alleen, het móet mogen. Zo mijn goede vriend Marcel Hulspas, die in zijn vrije tijd nog wel eens wil bijbeunen als onbezoldigd mufti.

Marcels meest recente fatwa staat in het stuk Hoe Progressief is de Koran, dat ik aantrof op Sargasso. Het is een kritiek op een apologetisch werk waarin de auteur – Harris Zafar, een Ahmadiyya-moslim – zich wat al te gemakkelijk afmaakt van de vraag naar echtelijk geweld. Al te gemakkelijk, want hij gaat in het geheel niet in op dat ene koranvers (4:34, wie kent het niet uit zijn hoofd?) waarin wel degelijk staat dat een man zijn vrouw mag slaan. Als allerlaatste redmiddel weliswaar, maar toch: het stáát er.

Dat vers is een bekend struikelblok, want pogingen het onschadelijk te maken door middel van exegese zijn tot dusverre eigenlijk alleen uitgekomen op de constatering dat het inderdaad pas als laatste redmiddel wordt genoemd en dat de gekozen werkwoordsvorm in ieder geval niet toestaat dat het een ongebreideld erop los rammen wordt. Die conclusie is zelfs voor wie het vers letterlijk opvat onvermijdelijk, maar neemt het struikelblok allerminst weg.

Alle andere vormen van uitleg wijzen er alleen op dat het wel eens ingewikkelder zou kunnen liggen. Zo heeft het gebruikte werkwoord voor ‘slaan’ zeker 10 verschillende betekenissen, varierend van het letterlijk ‘slaan’ (van voorwerpen, personen of lichaamsdelen) tot het ‘inslaan’ van een weg, het ‘trekken’ van een vergelijking, het ‘voorhouden’ van een voorbeeld, het (zowel weg- als aan-) ‘brengen’ van berichten, het ‘optrekken’ van een muur, het ‘doortrekken’ van land en het ‘omslaan’ van textiel, waarbij dat laatste doorgaans een metafoor is voor het bedekken met schaamte en oneer en eigenlijk helemaal niet op een stuk stof slaat.

Dat heeft echter niet geleid tot een heldere en éénduidige alternatieve lezing, zo één waar zelfs de leken-toehoorder van zegt: ‘Oh, zit het zó!’ Dat komt omdat die betekenissen zo verschillen. Het werkwoord komt wel 55 keer voor in de koran, maar in 24 verschillende vormen. Elke vorm komt hoogstens 4 keer voor op één uitzondering na: de vorm die slaat op het voorhouden van een voorbeeld of vergelijking, die 8 maal voorkomt. De vorm die in vers 4:34 staat, is daarentegen uniek. Geen bijster rijke bron voor lexicografen om mee aan de slag te gaan en het blijft dus onduidelijk wat er precies bedoeld wordt. Maar de conclusie dat het niet exact duidelijk is, daar houden sommige mufti’s niet van.

Ondertussen zou het wijdverbreid negeren van de letterlijke interpretatie van het vers ons niet moeten verbazen. In de bijbel staat dat je geen varkensvlees mag eten, maar niemand valt erover als meneer pastoor een broodje ham eet. Er staat ook in dat je je opstandige zoon moet laten stenigen, maar de Talmoed wijst er met gepaste trots op dat die regel nog nooit in de hele geschiedenis van het joodse volk is toegepast. De straf op overspel is in de koran eenzame opsluiting of geseling, maar in de islam is dat steniging geworden. Een straf die bovendien tot de 20e eeuw nooit werd toegepast zolang de islamitische rechtspleging maar ordentelijk werd uitgevoerd (op 1 geruchtmakende uitzondering na). Datzelfde geldt trouwens ook voor het stenigen van overspelige vrouwen in het jodendom.

Het komt dus wel vaker voor dat de schrift het ene lijkt te zeggen terwijl de geloofsgemeenschap het andere doet. Daar zijn doorgaans goede redenen voor. Zo hebben moslims naast de koran ook hun verzameling van traditionele anekdotes om uit te putten en daar vloeit een mooi argument uit voort: de profeet Mohammed heeft nooit één van zijn vrouwen geslagen. Hulspas maakt daar korte metten mee:

we weten helemaal niet of Mohammed nooit een vrouw heeft geslagen. Het feit dat de traditie zoiets niet vermeldt, betekent nog niet dat hij het niet heeft gedaan. Dit is ethiek uit het ongerijmde.

Nou… Daar is wel wat aan kanttekingen bij te plaatsen. Die traditie is namelijk – en dat weten moslims ook – voor 99% verzonnen. De Oezbeek Bukhari, één van de meest gezaghebbende verzamelaars van anekdotes over de profeet, zou meer dan 600.000 verhalen hebben geïnventariseerd, om er uiteindelijk in zijn verzameling slechts 7.275 op te nemen als ‘betrouwbaar’ (ok, 98,8% dan…).

De reden voor dat vele verzinnen ligt in de vele partijen en facties die een rol speelden in de vroege geschiedenis van de islam: de – door velen gehate – Umayyaden, de medestanders van Ali – de latere Sji’ieten, de extremistische Kharijieten, supporters van tegenkalief ibn Zubayr, maar ook koekenbakkers die het wel profijtelijk vonden om de profeet uitspraken in de mond te leggen over de vele voordelen van het eten van koekjes.

Geen onderwerp werd geschuwd in deze jungle van verhalen. Ook het huiselijk leven van de profeet, zijn echtelijke ruzies incluis, ging uitgebreid over de tong en daar viel ook een boel over te vertellen, of te verzinnen zo u wilt. Geen enkele van die verhalen – ook de verzonnen niet – heeft ooit gemeld dat de profeet zijn hand aan zijn echtgenotes zou hebben geslagen. Kennelijk heeft niemand – ook mannen die hun vrouwen wél sloegen – er belang in gezien de profeet voor zijn karretje te spannen.

U herinnert zich wellicht het verhaal over Aisha die op haar zesde werd uitgehuwelijkt aan de profeet. Een verhaal dat enthousiast is doorverteld door oude bokken die wel een (te) groen blaadje lustten (en islambashers natuurlijk). Dat dat bij het slaan van vrouwen nooit is gebeurd, en zelfs niet is verzonnen, is dus wel degelijk significant.

Er zijn wél anekdotes die de profeet voorschriften in de mond leggen over het slaan van vrouwen en die bepalen zonder uitzondering dat er – op zijn minst – beperkingen aan zijn dan wel dat het integraal verboden is (dat niet melden is trouwens ook een omissie van Harris Zafar). Logisch dus dat moslims in de regel het slaan van vrouwen verboden achten. Dat er in de koran iets anders lijkt te staan, is niet relevant en is het dat ook nooit geweest.

Ik kan het eindeloos blijven herhalen: de koran is de islam niet, de traditie is ook de islam niet. Zo denken alleen fundamentalisten. En geseculariseerde calvinisten die in hun vrije tijd mufti in de amateurklasse spelen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Koran, Religie en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

10 reacties op Slaan

  1. henktjong zegt:

    Begrijp ik nou goed dat in het Arabisch woorden zoveel betekenissen hebben dat je er alle kanten mee uit kunt? Hoe komt dat? Is het gewoon een primitieve taal? Is men de nuances in uitspraak en begrip inmiddels vergeten? Is het de oorzaak van alle ellende met de islam? Ik vraag maar…

    • mnb0 zegt:

      Of juist een ingewikkelde taal …

    • Woow, die vraag is een aparte blogpost waard!
      Ik denk dat ‘primitievé talen’ niet bestaan: alle talen slagen erin uit te drukken wat de sprekers ermee willen, en dat is al gecompliceerd genoeg. En zelfs als er wel zoiets zou bestaan als een primitieve taal, dan zou ik daar het Arabisch beslist niet onder willen scharen. Ik denk dat het probleem hem juist meer zit in de ontwikkeldheid van een taal: soms zijn taaluitingen zó ingewikkeld dat je er echt een native speaker bij nodig hebt om te begrijpen wat er bedoeld wordt, en er zijn geen native speakers 7e eeuw Mekkaans Arabisch meer, al, heel lang niet meer trouwens…
      Overigens zijn er op dit moment niet echt overtuigende aanwijzingen dat met het ‘slaan’ in dit vers iets anders bedoeld wordt. Het zou best kunnen, heel goed zelfs, maar het ontbreekt ons eenvoudig aan overtuigend bewijs (dat kán, als je geen native speakers 7e eeuws Mekkaans Arabisch meer bij de hand hebt).
      En het is ook duidelijk dat er – op dit punt althans – geen reden is voor ellende in de islam. Voor de meeste doorsnee moslims is volstrekt duidelijk dat je je vrouw niet mag slaan, op basis van allerlei anekdotes uit de traditie. Dit vers speelt daarbij eenvoudig geen rol meer (dat doet het alleen bij reli-gekkies).

      • henktjong zegt:

        Dus je vrouw slaan mag/moet omdat het in de koran staat, maar het mag niet omdat ‘anekdotes’ zeggen dat je dan kan fluiten naar je warrem eten?

        • Nee, het is nog veel erger: in de koran staat (hoogstwaarschijnlijk) dat het mag (er staat beslist niet dat het moet), maar in de anekdotes staat dat het niet mag.
          Het ligt trouwens wel een beetje aan de dienstdoende anekdote: sommigen leggen er alleen beperkingen aan op (niet in het gezicht, alleen met een tandenborstel), anderen betreffen een algeheel verbod, maar een beetje mufti moet alle anekdotes bij zijn fatwa betrekken en zoals het een goed gelovige betaamd, ga je dan aan de veilige kant zitten.
          Sommige anekdotes zijn trouwens onherstelbaar dubbelzinnig: “Sla jullie vrouwen niet zoals jullie dat in de tijd van de onwetendheid deden.” Helaas schreven vroege Arabische verzamelaars geen interpunctie, dus het is niet duidelijk of er tussen ‘niet’ en ‘zoals’ een komma bedoeld is…

        • henktjong zegt:

          Het staat ‘hoogstwaarschijnlijk’ in de koran? Dat vind ik een beetje vreemd.

        • Zo vreemd is dat niet hoor 🙂
          Letterlijk genomen staat het er, maar we zijn er niet 100% zeker van dat de passage ook letterlijk bedoeld is. Er zijn redenen om te vermoeden dat er mogelijk iets anders bedoeld is, maar wat we nu – 1395 jaar later – van het Arabische idioom en grammatica met zekerheid weten, is onvoldoende om van dat vermoeden meer te maken dan een vermoeden.

        • henktjong zegt:

          Nog vreemder! Betekent dat dat (westerse) arabisten denken dat er eigenlijk iets anders staat/heeft gestaan, maar dat niet meer kunnen verifiëren, terwijl islamieten, die waarschijnlijk net zomin op de hoogte zijn van de oorspronkelijke tekst, zeker weten dat het er staat? En er ook nog eens allerlei ‘anecdotes’ over hebben gemaakt waarin de soep niet zo heet gegeten blijkt te worden als hij werd opgediend (als hij al werd opgediend…)? En dat boek is de basis voor een wereldgodsdienst die de laatste eeuw niet anders dan ellende veroorzaakt? Wordt het dan niet eens dat deskundigen bij elkaar gaan zitten (inclusief islamieten natuurlijk) om te bepalen wat er gestaan zou kunnen hebben? Het is natuurlijk niet te vergelijken maar mediëvisten (van allerlei oorsprong, dus ook islamitische) doen dat al bijna 200 jaar en hebben zo al heel wat resultaat bereikt in de interpretatie van dubieuze documenten. Is de koran-interpretatie sinds de 7e eeuw echt nog niet zo ver? Pijnlijk hoor.

        • Nee, dat betekent dat – pilaarbijters uitgezonderd – zowel westerse islamologen als moslims uit het Midden Oosten er verschillende opvattingen op na houden over wat er nu stáát. Daarbij staan de moslims over het algemeen – nogmaals: pilaarbijters daargelaten – aan de wat mildere kant van het spectrum en westerse islamologen aan de beide uiteinden ervan. De meest objectieve weergave van wat er aan de hand is luidt: waarschijnlijk letterlijk, kleine kans dat er toch iets milders is bedoeld, maar dat kunnen we niet meer verifiëren. Dat laatste is overigens te danken aan voortschijdende discussie zowel binnen als buiten de islam, het staat beslist niet stil. Maar dat we er eigenlijk niet uit komen (vind ik dan) heeft vooral te maken met het feit dat de eerste Arabische lexica en grammatica’s tegelijkertijd zijn ontstaan met, en vooral dankzij, de voortschrijdende exegese van de koran. Die twee zijn nauwelijks meer uit elkaar te halen. Dat is denk ik wel een verschil met de mediëvistiek.
          En ik kan het niet vaak genoeg herhalen: de koran staat niet aan de basis van een wereldgodsdienst. Dat verhaal is een stuk ingewikkelder. In dit geval: gelukkig maar 🙂

  2. mnb0 zegt:

    Waar ik moe van word is een gelovige die mij, 7 op de schaal van Dawkins, komt vertellen wat mijn atheism inhoudt. Waar ik net zo moe van wordt is een atheist die gelovigen komt vertellen wat hun geloof inhoudt.
    Dat terwijl er een heleboel kritiek op de islam valt uit te oefenen die wel hout snijdt, vooral met betrekking tot gelijke rechten van vrouwen. Zo leerde ik van Hassnae Bouazza onlangs – en ik kreeg het bevestigd van de moslimas die ik in Moengo, Suriname persoonlijk ken – dat vrouwen niet aanwezig mogen zijn op de begrafenis van hun echtgenoot, vader, broer enz.
    Maar ja, dan moet je wel eerst navragen hoe ze precies hun geloof belijden. Voor amateur-mufti’s is dat natuurlijk teveel moeite.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s