Zelfvertrouwen

MulticultureelDrama01Er is één type cursist waar ik eigenlijk best een beetje bang voor ben. Dat zijn de mensen die geen ‘inleiding in’ gelezen hebben, maar die direct de primaire bronnen in gedoken zijn. Ze zijn tegenwoordig makkelijk te verkrijgen: de koran, de oudste biografie van Mohammed, bloemlezingen van voor moslims gezaghebbende traditionele anekdotes. Mijn doorgaans hoogopgeleide cursisten krijgen er de schrik van hun leven van. Het neutrale tot licht positieve beeld van de islam waar ze mee opgegroeid zijn, blijkt wel héél schril af te steken bij wat er in die primaire bronnen zoal te vinden is.

Meest tekenend is het voorbeeld van de profeet Mohammed. Wie de bronnen erop naleest, krijgt al snel de indruk het levensverhaal te lezen van een willekeurige Midden-Oosterse warlord, die sluipmoorden laat plegen, die oorlogsmisdaden begaat, die zijn volgelingen voorhoudt maximaal vier vrouwen te huwen maar er zelf dertien neemt, waarvan er één godbetert pas zes jaar oud is, een ander zojuist door diezelfde warlord weduwe gemaakt, die claimt een lijntje met een God te hebben die wel héél erg vaak van mening verandert en die zich meer in het algemeen van God noch gebod iets aantrekt… Afijn, slaat u er de dichtstbijzijnde islamofobe website maar op na: er gaat een beerput open met die oudste bronnen.

Ik kan mijn cursisten wel uitleggen dat het bronnen betreft die niet vanuit een westers perspectief – en vooral niet letterlijk – gelezen moeten worden, dat het geen ‘bronnen’ zijn in de zin van teksten die pretenderen geschiedschrijving te plegen (ook al beweren orthodoxe moslims van wel), dat het eigenlijk ook geen ‘primaire’ bronnen zijn in de klassieke zin (ook al beweren orthodoxe moslims van wel), dat al die oude verhalen een bijzonder complexe ontstaansgeschiedenis hebben, niet allemaal uit één bron voortkomen, niet dezelfde doelen en niet dezelfde belangen dienden en dat er vanuit een heel andere hoek tegenaan gekeken kan worden.

Maar dat is slechts een genuanceerd, cerebraal argument dat het op moet nemen tegen morele verontwaardiging. Een emotie is niet bijster effectief te bestrijden met behulp van geredeneer. En wat nog belangrijker is: die emotie is in beginsel volkomen oprecht. Ik ben nog nooit een cursist tegengekomen die al bevooroordeeld was en in de bronnen zijn vooroordelen alleen maar bevestigd zag, zeg maar: de mensen die alles lezen wat ze geloven. Integendeel: een boel overtuigingen die we op het eerste gezicht misschien als vooroordeel zouden kwalificeren, blijken gewoon ontstaan te zijn als gevolg van oprechte en openminded belangstelling.

Ik heb in 2004 de Islamdebatten in Rotterdam van dichtbij meegemaakt en daar viel me op dat veel moslims in discussies opvallend vaak het argument gebruiken dat hun gesprekspartners zich beter in de islam zouden moeten verdiepen. Dat was doorgaans terecht, maar het argument werd ook gebruikt in gesprekken met mensen die precies dat al hadden gedaan, maar tot andere conclusies waren gekomen dan door deze moslims kennelijk werd verwacht.

In één geval ging dat zelfs zo ver (ok, dat is anekdotisch bewijs, ter illustratie) dat een mevrouw die op het terrein van de traditionele anekdotes méér bleek te weten over het geloof van haar gesprekspartner dan hijzelf, nóg te horen kreeg dat zij zich beter in de islam moest verdiepen. Net zolang tot ze bij dezelfde bevindingen was aangekomen. Dat laatste werd er natuurlijk niet bij gezegd, maar bij enkelen uit het publiek drong de vraag zich wel op: wanneer heb je je dan wél voldoende verdiept in de islam?

Veel moslims hebben een schokkend onwrikbaar vertrouwen in hun eigen overtuigingen. Soms neemt het zelfs de vorm aan van een vanzelfsprekendheid: dat de islam de beste godsdienst is, is self evident. Wie dat niet ziet, heeft er gewoon nog onvoldoende kennis van genomen. Dat staat heel dicht bij het idee dat wie zich eenmaal voldoende in de materie heeft verdiept, vanzelf wel moslim zal worden. Dat is een opinie die ik onder moslims uit het Midden Oosten ook wel tegengekomen ben, meestal in impliciete vorm.

Ik vermoed – maar weet niet zeker – dat die attitude een culturele achtergrond heeft. In een samenleving waarin vrijwel iedereen moslim is, wordt je nu eenmaal niet snel geconfronteerd met de afwijkende visie van anderen op jouw geloof. Dan hoef je er ook geen werkbare houding over te ontwikkelen. Helaas ken ik geen Libanese moslims om dat vermoeden op te testen.

Met dat schokkend onwrikbare vertrouwen is op zichzelf niks mis. Maar in de praktijk beneemt het velen – denk ik – het zicht op het vaak volstrekt oprechte, gemeende en onbevooroordeelde karakter van de schrik die mensen kunnen opdoen bij hun eerste échte kennismaking met ‘de islam’ (bij gebrek aan een beter woord). Dat is wel erg, want het beperkt hen in het formuleren van een adequate reactie in een omgeving waarin een adequate reactie wel gewenst is.

Onlangs blogde ik over de vraag waarom dat multiculturele debat in Nederland zo mislukt was. De antwoorden vormden een voorlopige opsomming en één van die antwoorden werd zó lang, en paste zó niet bij de rest, dat ik het eruit haalde en er een aparte blogpost van maakte. Deze.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Religie, Samenleving en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Zelfvertrouwen

  1. Rob Alberts zegt:

    Zowel van de Bijbel als van de Koran heb ik een Nederlandse vertaling gelezen. In beide boeken heb ik mooie en minder mooie dingen gelezen.
    Tot een religieus besef heeft het mij niet gebracht.

    Vriendelijke groet,

  2. mnb0 zegt:

    “cerebraal argument dat het op moet nemen tegen morele verontwaardiging.”
    Geldt voor het Oude Testament net zozeer. Wat er in die oude boeken staat vind ik niet zo interessant. Toen ik verliefd werd op een jonge moslima in 1990 en een jaar later met haar trouwde ben ik niet de Koran gaan lezen. Ik heb haar familie – en met name die ene broer van haar, die zijn geloof het meest serieus praktiseerde (en de aangetrouwde oom is van mijn huidige vriendin) gevraagd, vaak indirect, hoe ze hun geloof in praktijk brachten.
    Wat voor veel christenen geldt geldt ook voor vele moslims. Hun morele kompas maakt hen in ethisch beter dan de god die in hun heilige boeken wordt beschreven.

  3. Ik vermoed dat iedereen zijn of haar eigen ideeën de beste vind. Als een biologische constante. Dat je daar anders over zou kunnen denken, zou wel eens specifiek West-Europees kunnen zijn. En dat zou wel eens op de Romeinen kunnen teruggaan.

    Het argument is dat alle culturen van elkaar lenen. Veelal integreren ze dat in hun eigen ideeënwereld en zijn ze zich de herkomst niet bewust. Of eventueel zeggen ze dat ze andermans ideeën hebben verbeterd (Plato’s “Wat de Grieken van anderen overnamen, deden zij beter”). De Romeinen waren uniek in hun bescheidenheid: ze erkenden volmondig dat de Grieken dingen hadden bedacht.

    En nu komt het: de middeleeuwers – ik bedoel degenen die Latijn schreven – namen dat over. Als zij verder hadden kunnen zien, was het doordat ze op de schouders van reuzen hadden gestaan. Ook daarna waren er altijd kunstenaars en schrijvers die teruggrepen op de klassieken.

    De implicatie van deze gedachtegang (van Rémi Brague) is dat niets zo on-Europees is als eurocentrisme.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s