Angst

Image0238Ik heb wel eens een cursus in Gouda gegeven, aan de rand van het historische centrum aan de andere kant van de stad, bezien vanuit het station. De weg naar mijn cursuslocatie is – verhoudingsgewijs – bezaaid met Stolpersteine, een project waar ik een groot fan van ben: kleine koperen steentjes in het plaveisel geven de locatie aan van woningen waar tijdens de Bezetting Joden woonden die zijn afgevoerd en vermoord. Ik kom in Gouda zeker langs vier alzo gemerkte locaties.

Eén locatie springt er wel heel bijzonder uit, waar in 9 groepjes van 5 tot 9 Stolpersteine 66 vermoorde Joden worden herdacht. Hier stond een Joods bejaardentehuis waarvan de inwoners op zekere dag zijn afgevoerd, afgaande op de geboorte- en sterfdata van de genoemde mensen inclusief personeel en hun kinderen. De meesten zijn vermoord in Sobibor.

De haat moet wel heel diep gezeten hebben. Als je de Judenfrage al ziet als een echt bestaand probleem, dan is het denkbaar dat je uitroeiing op een bepaald moment gaat zien als een reële oplossing. Maar als dat je doel is, waarom je dan bekommeren om bejaarden? Ze zitten achter de geraniums te genieten van hun oude dag. Ze planten zich niet meer voort en uiteindelijk sterven ze vanzelf. Qua bejaarden lost de Judenfrage zich vanzelf op. Toch heeft het Derde Rijk ook in deze mensen geïnvesteerd: fondsen, mankracht en logistieke capaciteit, alleen maar om ze nog nét iets eerder dood te krijgen dan de natuurlijke loop der omstandigheden al had beschikt.

We horen als het over de Endlösung gaat meestal over de banaliteit van het kwaad, over Schreibtischmörder, over hele normale ambtenaren die het hele proces plannen, budgetteren en organiseren, over uitroeiing als een tot in de puntjes gemanaged proces, als industriële afwerking. Die rationaliteit maakt de Endlösung tot dusverre iets unieks. Althans, dat dacht ik altijd, tot ik langs die 66 Stolpersteine in Gouda wandelde.

Men zegt dat haat en geweld slechts uitingsvormen van angst zijn. Ik denk dat dat ten diepste waar is. Niet alleen de haat, ook de angst moet dan heel diep gezeten hebben, zó diep dat zelfs rationeel plannende en organiserende mensen zich vergrepen aan mensen waarvan men zich wel moet hebben gerealiseerd dat ze ook binnen hun eigen angstwereldbeeld geen enkel gevaar meer konden vormden.

Dat pleit tegen het idee van de Endlösung als een rationeel gepland proces. De uitvoering mag rationeel geweest zijn, maar net als aan alle andere genocides lag er diepe, diepe haat, angst en moordlust aan ten grondslag.

Advertenties
Afbeelding | Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Angst

  1. Rob Alberts zegt:

    Ik bekijk met plezier de stolpersteine.
    Ik vind het een mooie manier om deze mensen te gedenken.
    Hopelijk krijgen ze nog veel aandacht.

    Er valt nog veel te veranderen en te verbeteren in onze wereld.

    Herdenkende groet,

  2. mnb0 zegt:

    “Dat pleit tegen het idee van de Endlösung als een rationeel gepland proces.”
    Nee. Ratio versus emotie (zoals haat, angst en moordlust) is een schijntegenstelling. Bovendien zijn deze emoties heel banaal, in de betekenis die Hannah Arendt gebruikte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s