Perspectieven

Niet zo lang geleden kreeg ik een aanbod van de Amsterdam University Press: of ik een exemplaar wilde hebben van Christiaan Lange’s Mohammed, Perspectieven op de Profeet. Om te bekijken of het boek geschikt is voor mijn onderwijspraktijk. De medewerkers van de AUP hadden duidelijk hun best gedaan: op het internet gezocht naar mensen die les gaven over dit onderwerp, onder andere op het HOVO, en vervolgens contactgegevens uitgezocht. Ik ontving hun promotiemail op mijn werk, dat toch echt niets met Mohammed te maken heeft. Een tikkeltje eerie was dat wel…

Zoals Oscar Wilde al zei: I can resist everything except temptation, dus mijn recensie-exemplaar (zo noem ik het nu maar even) was snel besteld. En om de vraag van de AUP-medewerkers maar meteen te beantwoorden: dit boek gaat zeker deel uitmaken van de bibliografie die ik doorgaans aan mijn cursisten uitreik, maar ik zal er in mijn lessen slechts zijdelings aandacht aan besteden. Dat komt omdat mijn cursisten naar mijn lessen komen omdat ze iets willen weten over de geschiedenis van de islam en zijn profeet. Maar Lange’s boek gaat eigenlijk helemaal niet over Mohammed. Het gaat over hoe mensen in de loop van de geschiedenis tegen de profeet aan hebben gekeken, en dat is leerzame lectuur.

Lange behandelt – na kort het probleem met de bronnen te hebben behandeld – verschillende beelden van de profeet onder moslims: Mohammed als leraar en geleerde, als filosoof, als mysticus, als wonderdoener. Zelfs het beeld van Mohammed in de moderne Egyptische literatuur, in de film en in de popmuziek komt aan bod. Lang niet al die beelden stemmen met elkaar overeen. Zo kan de ene moslim volhouden dat Mohammed – zoals ook in de koran staat – slechts een mens was zoals alle andere mensen en dus geen wonderen verrichtte, terwijl het aan de andere kant wemelt van de wonderverhalen in de islamitische wereld.

Lange behandelt ook de ontwikkeling van het beeld van een onfeilbare, onaantastbare profeet in het licht van het feit dat de vroege islam – en ook de koran – geen enkele moeite lijkt te hebben gehad met een profeet die zo af en toe een fout maakte. Hoe moslimgeleerden bijvoorbeeld om gingen met het verhaal van de duivelsverzen, vertoont een duidelijke ontwikkeling: aanvankelijk geloofden ze vrijwel allemaal dat het om een historisch voorval ging, tegenwoordig prevaleert onder moslims de overtuiging dat het een verzonnen verhaal is.

Daarmee zijn we aangeland bij de roman van Salman Rushdie, een rel die Lange vrij uitgebreid behandelt en ook in het kader plaatst van de ontwikkeling van beelden van Mohammed in het westen, vanaf de vroege Middeleeuwen. Daarbij kwam even de Cordobaanse martelarenbeweging voorbij in een korte samenvatting die ik totaal niet herkende. Ik weet echter niet wat Lange’s bronnen hiervoor zijn, dus ik kan niet checken waar zijn versie van het verhaal op is gebaseerd (Lange geeft trouwens veel bronnen aan en zijn geannoteerde bibliografie beslaat niet minder dan 11 pagina’s).

Hoe dan ook is het lovenswaardig dat iemand er aandacht aan besteedt, want het illustreert de constatering van Lange dat de Europese beeldvorming over Mohammed door de eeuwen heen gekenmerkt is door een bijna pathologische neiging om Mohammed te demoniseren en te vernederen. Die beeldvorming was aanvankelijk vooral door christelijke religieuze overtuigingen bepaald, maar is met de secularisatie niet wezenlijk overboord gegooid.

In zijn laatste hoofdstuk – dat meer leest als een pamflet – zegt Lange daar behartenswaardige dingen over, waaronder: Mohammed is wie en wat men van hem maakt, Zijn identiteit wordt bepaald door hoe je zijn leven en werk interpreteert, niet door wat ons de vroeg-islamitische bronnen over hem vertellen. Want deze bronnen zijn niet transparant, in tegenstelling tot wat zowel moslimfundamentalisten als islamcritici beweren.

Lange’s boek zal u niet veel vertellen als u iets weten wilt over Mohammed. Het vertelt u wel een boel over de valkuilen die op de loer liggen als u iets over de profeet uit wilt vinden. En daarom komt het dus op mijn bibliografie voor cursisten terecht.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Religie, Wetenschap en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s