Film top tien

Mijn goede vriend Jona postte onlangs een film top tien en dat zette me aan het denken over de vraag welke tien films je volgens mij minstens gezien moet hebben om aan het Leven Zelf te kunnen beginnen met enige hoop op succes. Dat leverde een aardig inzicht op: kennelijk ben ik van de korte spanningsboog, want er zitten opvallend veel korte films in en de langspeelfilms die erin zitten, zitten er vaak in vanwege maar één of twee scenes. Ziehier mijn lijst, min of meer gesorteerd op lengte van de spanningsboog (ik probeer spoilers te vermijden):

Korte films

Het eerste gebod, Kieslowski (1990)
In een kort verhaal over een vader en een zoon dat zowel dagelijks als tragisch is, geeft Kieslowski zijn interpretatie van het Eerste Gebod. Hoewel ik zijn exegese niet deel en denk dat dat gebod over iets heel anders gaat, geeft hij wel een uitleg die het na het zien van deze film volstrekt onmogelijk maakt om je ogen te sluiten voor hoe vaak en gemakkelijk er tegen het Eerste Gebod – in de exegese van Kieslowski – gezondigd wordt, door letterlijk iedereen om je heen en jezelf. En waarom dat fout is.

The Hebrew Lesson
Korte verfilming van een toneelstuk (van Wolf Mankowitz uit 1976) dat ik slechts éénmaal gezien heb. Op de middelbare school nota bene. Een IRA-lid op de vlucht voor de Black and Tans struikelt de huiskamer van een rabbijn binnen in het Ierland van begin jaren twintig. De rabbijn ziet zich voor de taak gesteld de jongeman het leven te redden, wat nog niet meevalt met deze gierende antisemiet. De IRA-soldaat leert ondertussen – aldus een Ierse vriend van me – that patience is the better part of valour. De film is werkelijk nergens meer te vinden.

Djinn, Dana Nechustan (1994)
Israelische soldate zondert zich even af in een grot en treft daar een Palestijnse strijder aan die zojuist hetzelfde gedaan heeft. Ze doodt hem. Dat is het begin van het verhaal dat, als ik het mij goed herinner, gaat over schuldgevoel en medeleven. De film is nergens meer te vinden.

Watu Wote, Katja Benrath (2017)
Christelijke Keniaanse onderneemt een lange reis naar huis in een bus vol moslims. Ze bekijken haar als vreemde eend en zij heeft ook weinig zin om contact te maken met haar reisgenoten. Logisch, blijkt even later, als ze toch in gesprek raakt met één moslim: haar man en kind zijn kort geleden door moslimstrijders gedood. De politie-escorte van de bus krijgt motorpech, de bus moet alleen door en uiteraard wordt hij overvallen door terroristen die het op de christenen voorzien hebben. Gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen in Kenia in 2015.

Darmok, Winrich Kolbe (1991)
Nou ja, dit is geen korte film maar een episode uit het vijfde seizoen van Star Trek Next Generation. Voor wie daar niet in thuis is: serie over reizigers in de 25e eeuw in het ruimteschip USS Enterprise die van alles meemaken en allerlei soorten van ET’s tegenkomen. In dit universum is iedereen voorzien van een zogenaamde universal translator in zijn oor, een AI-achtige applicatie die razendsnel ook volslagen onbekende talen oppikt en real time vertaalt. Erg handig als je wilt dat de gehele kosmos Engels spreekt, en af en toe een beetje Klingon.
In deze episode is de universal translator echter geen oplossing als de bemanning van de USS Enterprise contact legt met een tot dan toe nog onbekende groep extraterrestrials. De vertaalmachine doet zijn werk uitstekend: de bemanning verstaat woord voor woord wat hun gesprekspartners zeggen, maar ze praten onzin en het eerste contact leidt dan ook bijna tot een gewapend conflict. Deze ET’s zijn allerminst gediend van de directe wijze van communiceren die de bemanning van de USS Enterprise gebruikt. Dan blijkt dat hun taal uitsluitend en alleen gebruik maakt van metaforen, gebaseerd op de mythen en sagen van het volk. Die mythologie moet je dan echter wel kennen. Uiteindelijk biedt het Gilgamesh-Epos uitkomst. Absoluut verplichte kost voor wie wel eens een tekst uit een andere cultuur leest.

Langspeelfilms met een onmisbare scene

Death in Venice, Luchino Visconti (1971)
Trage film met de spoiler al in de titel: hoe een man de dood vindt tijdens een cholera-epidemie in Venetië, begeleid door de magistrale muziek van Mahler. Onmisbare scene: hoe de hoofdpersoon, smoor- en hopeloos verliefd op een jonge gast in hetzelfde hotel, zich bij de kapper zijn grijzende haar laat verven en laat opmaken. En hoe even later, als hij in een strandstoel naar zijn onbereikbare liefde kijkt en hevig zwetend bezwijkt aan de cholera, de haarverf uitloopt over zijn gezicht. Het totale verlies van zelfs dat piepkleine beetje waardigheid: ik heb zelden zo’n intens medelijden met een filmpersonage gevoeld.

Des Hommes et des Dieux, Xavier Beauvois (2010)
Gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen in Algerije, waar in 1996 zeven trappisten uit de abdij van Onze Lieve Vrouw van de Atlas werden ontvoerd en vermoord door islamisten. De hele film gaat maar over één vraag: blijven of vertrekken?
Eerste onmisbare scene: als het klooster bezoek krijgt van een groep terroristen en de abt tijdens zijn gesprek met de commandant doodleuk vraagt ‘Kent u de koran?’ op de toon van ‘Aimez vous Brahms?’: zonder énige vorm van belering en oprecht belangstellend.
Tweede onmisbare scene: als diezelfde commandant door het leger is gedood en de abt – die als één van de weinigen de man ooit daadwerkelijk gezien heeft – gevraagd wordt om hem in het mortuarium te komen identificeren. De abt doet dat, slaat vervolgens een kruis en bidt voor de zielerust van de overledene. Politiecommissaris kijkt alsof hij water ziet branden.

Ran, Akira Kurosawa (1985)
Shakespeare krijg je met geen mogelijkheid kapot, ook niet als je het verhaal verplaatst naar middeleeuws Japan. Fraai vormgegeven film met bloedige veldslagen zoals alleen Japanners dat kunnen. Mij is vooral de slachting – soldaat zit verdwaasd met zijn eigen afgehakte arm in zijn hand in de modder – bijgebleven, begeleid door de meest prachtige muziek. Een beetje hetzelfde effect als de volgende film.

Good Morning Vietnam, Barry Levison (1987)
Heeft ook zo’n moment: napalmbommen op het Vietnamese platteland, begeleid door ‘What a wonderful world’ van Louis Armstrong. De film gaat over een enorm grappige en onorthodoxe radiopresentator die werkt voor de radiozender van de Amerikaanse troepen in Vietnam. Omwille van zijn insubordinatieve werkwijze wordt hij aan de kant gezet en neemt zijn tegenstrever – een oersaaie dork die denkt dat de polka het summum van cultuur is – zijn show over. Dat leidt tot zoveel protesten van de troepen dat hij weer van de show afgehaald wordt: hij is niet grappig. De oude presentator krijgt zijn baan terug. De tegenstrever accepteert dat niet, protesteert bij zijn superieuren en krijgt nul op het rekest. Dan spreekt hij de onsterfelijke woorden: ‘Deep down, I know I’m funny!’ Je moet de hele film gezien hebben om te weten dat hij exact op dat moment inderdaad weergaloos grappig is.

Amadeus, Milos Forman (1984)
Het leven van Mozart verfilmd met als uitgangspunt een goed gevonden variant op de – onjuiste – theorie dat hij door zijn collega-componist Salieri zou zijn vergiftigd. Leuk omdat Mozart er behoorlijk getrouw in wordt weergegeven: een bon vivant die van drollengrappen houdt; iets dat destijds kennelijk populairder was dan nu.
Onmisbare scene: Mozart op zijn sterfbed die het Dies Irae dicteert aan Salieri, die de grootste moeite heeft Mozarts muzikale ideeën bij te houden. Analyse van een muziekstuk in een film en het is nog mooi ook, vakwerk! Je luistert nooit meer op dezelfde manier naar Mozarts Dies Irae bovendien.

Langspeelfilms

Twelve Angry Men, Sidney Lumet (1957)
Alweer een toneelstuk, maar lang genoeg voor een speelfilm, met Henry Fonda als de good guy, uiteraard in het wit. Wie na het zien van deze film nog in juryrechtspraak gelooft, is gek. Dat schreef ik althans in mijn tienerjaren op nadat ik hem voor het eerst gezien had.

Oci Ciorni, Nikita Mikhalkov (1987)
Tragisch liefdesverhaal – gebaseerd op een verhaal van Tsjechov – over een getrouwde Russische handelaar die in een kuuroord een relatie aanknoopt met een Italiaanse vrouw. Hij wil met haar verder, maar moet eerst scheiden van zijn vrouw, gaat terug naar Rusland en vindt vervolgens de wilskracht of de moed niet meer. De film speelt zich jaren later af als hij zijn levensverhaal vertelt aan een medepassagier op een boot. De medepassagier reageert met zijn eigen levensverhaal. De film maakte vooral indruk omdat ik me vijf minuten voor het einde ineens realiseerde hoe de film zou aflopen.

Das Boot, Wolfgang Petersen (1981)
Oorlogsfilm met een Duitse onderzeebootbemanning in de hoofdrol. Dat zijn de bad guys, en toch leef je met ze mee, want het speelt in de periode dat de geallieerden steeds beter worden in het bestrijden van de U-Bootwaffe. Vrijwel de hele film speelt zich aan boord af, wat de film niet geschikt maakt voor claustrofoben.

The Mission, Roland Joffé (1986)
Mijn hinderlijke gewoonte om films altijd uit te zien tot na afloop van de laatste aftiteling eindelijk beloond: de laatste scene van deze film komt dan pas!
Afgezien van de schitterende muziek van Ennio Morricone, vind ik het lastig uit te leggen waarom ik deze film zo prachtig vind. Jezuïeten openen een missiepost tussen de indianen in het Amazonegebied en proberen ondertussen de inheemse bevolking te beschermen tegen slavenhandelaars. Eén van die slavenhandelaars doodt in een woede-uitbarsting zijn eigen broer en gooit van berouw zijn leven om: hij wordt Jezuïet en gaat op de missiepost werken. Dan wisselen plaatselijke grootmachten Spanje en Portugal gebied uit en moet de missiepost worden ontruimd. Voor de indianen betekent dat slavernij. Moeten de Jezuïeten zich verzetten en zo ja, hoe dan?

Il Postino, Michael Redford & Massimo Troisi (1994)
Man die ongeschikt is voor de visserij krijgt op het visserseiland waarop hij woont eindelijk een baantje als postbode. Enige klant: dichter Pablo Neruda in ballingschap. De postbode leert wat dichten is en wat metaforen zijn. Ondertussen probeert hij de mooiste vrouw van het eiland te versieren en daarvoor zet hij zijn nieuw verworven kennis in.
Hoogtepunt: de moeder van het meisje onderschept Neruda’s gedicht Nuda, ‘naakt’ dat de postbode aan haar dochter gegeven heeft en waarvan zij niets snapt. Ze legt het voor aan de pastoor die het ook niet begrijpt. Als die aan de moeder vraagt waar de postbode het zoal over heeft met haar dochter antwoordt zij: ‘metafore!’ Ze heeft geen idéé wat dat zijn, maar barst vervolgens uit in een scheldpartij jegens die vermaledijde postbode die uitsluitend uit metaforen bestaat. Tweede hoogtepunt: als Neruda zijn postbode aanspreekt op diens plagiaat van Nuda, heeft deze een uiterst gevat en puur marxistisch antwoord klaar.
Wie zijn kinderen wil leren wat metaforen zijn, laat ze deze film zien. Een korte inleiding in het marxisme zit er ook nog wel in.
Een beetje een tragische film ook: de acteur die de hoofdrol speelde, co-regisseur Massimo Troisi, sloeg een dringend noodzakelijke harttransplantatie af om deze rol te kunnen spelen. Het werd zijn dood. U ziet hem in de film geen stap verzetten. Alle actie is een stand-in. De film is ook aan hem opgedragen.

American Beauty, Sam Mendes (1999)
On-Amerikaanse, maar toch Amerikaanse film over een man wiens mid-life crisis hem in het verderf lijkt te storten: hij verspeelt zijn baan, perst zijn baas af, verpatst zijn geld aan een dure auto, gaat aan de wiet, versiert een klasgenootje van zijn tienerdochter en gaat aan het einde van de film dood (dat is geen spoiler, de eerste zin in de film kondigt dat al aan). Maar hij sterft in totaal gelukkige toestand. Hoewel zijn leven in de ogen van de wereld op een volledige mislukking is uitgelopen, is hij wel één van de twee hoofdpersonen die zich weet te bevrijden van zijn demonen. De drugsdealer die er met zijn dochter vandoor zal gaan, is de tweede.
Zijn spiegelbeeld is zijn vrouw, een makelaar die er alles aan doet om een succesvol leven te creëren en daar maar niet in slaagt. Zij gaat een buitenechtelijke verhouding aan met een makelaar – ‘the King’ – die dat wél is gelukt en wiens levensmotto het onthouden waard is: in order to be successful, one has to project an image of success at all times. Maar deze twee makelaars komen niet van hun demonen af. Ze zitten muurvast in hun zelf gecreëerde wereld van maakbaarheid, succes en prestige en dat dwingt hen om een échte puinhoop van hun leven te maken. Aanvankelijk dacht ik dat dit karikaturen waren, maar hoe ouder ik word, hoe vaker ik zie dat dergelijke mensen ook echt bestaan.

Männer, Doris Dörrie (1985)
Vrouw heeft zo genoeg van haar zakenman dat ze een artistieke minnaar neemt en haar echtgenoot de deur uit bonjourt. Die laat dat niet op zich zitten en neemt zijn rivaal (uiteraard ongemerkt) onder zijn hoede om hem alles te leren wat hij nodig heeft om een goede echtgenoot te zijn voor zijn ex-vrouw. Het laat zich raden waar dat op uitloopt.

Trois Hommes et un Couffin, Coline Serreau (1985)
De originele Franse versie, niet de remake uit Hollywood!
Drie op dat gebied totaal onervaren vrijgezellen raken plotsklaps opgescheept met de pardoes verwekte baby van een vierde. Enorm grappig en als je de bioscoop uitloopt (ik was destijds 22 en hopeloos vrijgezel) wil je écht, heus waar, serieus, swear to God and hope to die, kinderen. En dan driestemmig Aux Clair de la Lune voor ze zingen.

A Separation (2011) en The Salesman (2016), Asghar Farhadi
En ongetwijfeld meer films van dezelfde Iraanse regisseur, maar die heb ik nog niet gezien. Farhadi blinkt uit in het brengen van schijnbaar hele normale dagelijkse verhalen die als gevolg van volkomen onbelangrijke subtiliteiten volledig uit de hand lopen. Een echtpaar met plannen om naar het buitenland te emigreren – in Iran een volkomen gebruikelijk verschijnsel onder de middenklasse – ziet hun toekomst gefnuikt doordat de vader van de man ernstig ziek wordt en hulp nodig heeft. Vrouw wil doorzetten, man wil bij zijn vader blijven en huurt hulp in. Tot zover niets aan de hand, maar dan gaan er kleine dingen mis met grote gevolgen (A Separation). In The Salesman is een echtpaar gedwongen op stel en sprong hun instortende huis te ontvluchten. Gelukkig kunnen ze terecht in een appartement waar de oude bewoonster echter niet alleen wat spullen, maar ook haar reputatie heeft achtergelaten. Er is maar één woord voor: ontwrichtende films.

Hors de concours

Girl with a Pearl Earring, Peter Webber (2003)
Deze film heeft niets bijzonders, een gewoon aardig verhaal over een gewoon aardig onderwerp, zonder een nou heel speciale boodschap of opmerkelijke pointe. Met Scarlett Johansson erin, dat dan weer wel. Maar wat heeft de art direction hier zijn best gedaan om werkelijk élk shot van de film op een Vermeer te laten lijken! Ik vond alleen dat al een genot.
O ja: die ene scene waarin Vermeer aan Johansson vraagt de kleur van de wolken te benoemen. Je kijkt nóóit meer hetzelfde naar wolken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Kunst en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

7 reacties op Film top tien

  1. jan kroeze zegt:

    Geen van deze films heb ik gezien!! Wat is dat met films, waarom kijken mensen naar films?Ik vind het een intrigerend fenomeen. Weliswaar vond ik Woodstock prachtig, maar die zal jij niet meerekenen. Hier naast me liggen 2 dvd’s van films die ik wel zien wil (het komt er maar steeds niet van verdorie) nl.Casablanca en The French Connection. Ik weet niet precies waarom ik ze zien wil, waarschijnlijk omdat ze relatief oud zijn, iets uit m’n zeer, zeer prille jeugd ergens, vermoed ik.

  2. Henk Ras zegt:

    Naar aanleiding van een stukje van Richard Kroes op Apoftegma over films die je gezien moet hebben, mijn herinnering aan de tien beste films voor mij.
    Ik ga mijn chronologie langs.

    “Limelight”, Chaplin en Claire Bloom

    “De dame met het hondje”, naar Tsjechow

    “Pantserkruiser Potemkin”

    “Fanfare”, Bert Haanstra

    “De Liefde van een zomernacht”, Bergman

    “De ridder en de dood”(titel is anders), Bergman

    “E le nave va” Fellini

    “Dood in Venetië”, naar Thomas Mann, Visconti

    “Una giornata particolare”, Mastroiani

    “Il Postino”,

    Ik beperk me tot tien. Anders komen daar nog bij:
    “Les vacances de monsieur Hulot”
    “Casablanca”, Ingrid Bergman, Humphrey Bogart
    “The Third Man”, Orson Welles.
    Noem je dat beperken?

    • FrankB zegt:

      Una Giornata Particolare is niet van Mastroianni, maar met hem – en ook met Sophia Loren, die minstens zo goed is. Van dezelfde regisseur kan ik Brutti, Sporchi e Cattivi (zonder Mastroianni, maar met Manfredi) aanbevelen.

  3. Antoinette zegt:

    We zitten allemaal in de live-film, de meest spannende en angstaanjagende film ooit: de klimaatverandering.

    • jan kroeze zegt:

      @atoinette: dat is een heel lange film, hij is al minstens 10000 jaar nonstop aan de gang. Het is zelfs zo dat ie niet te stoppen is, of er zou weer een extreme koudeperiode aan moeten komen.

      • Antoinette zegt:

        Beste Jan Kroeze. Je bent niet op de hoogte. Deze klimaatverandering is pas op gang gekomen toen het industriële tijdperk begon. Deze klimmatverandering is zogenaamd “man made”. Indien je me niet gelooft, dan is het raadzaam voor jezelf, en wat je eventueel nog kunt doen om een en ander te voorkomen of te verergeren, is om de online FutureLearn “Causes of Climate Change” te gaan volgen. Niet eenvoudig, maar ik neem aan dat je een middelbare dan wel hogere beroepsopleiding hebt gehad. Het zijn professors van de universiteit van Bergen die je begeleiden, en helpen rekensommen te maken, en te ontdekken, dat wat je mij schreef, grote onzin is. https://www.futurelearn.com/courses/causes-of-climate-change
        Succes!

  4. FrankB zegt:

    “om aan het Leven Zelf te kunnen beginnen”
    Op welke leeftijd hebben we het dan? Voor de geboorte?

    Ah, je noemt Trois Hommes et un Couffin. Die is inderdaad zo grappig dat zelfs de Amerikaanse remake niet helemaal bedorven wordt, zoals meestal het geval is.
    Mijn lijstje heb ik uiteraard al op de pagina van JL gegeven. Rest mij op te merken dat ik volgens jou nooit aan het Leven Zelf heb begonnen, omdat ik van het merendeel van je aanbevelingen zelfs maar nooit gehoord heb. Toch schijn ik niet dáár onder te lijden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.