Het Bindend Referendum

Het toppunt van democratie is natuurlijk een staatsinrichting waarin elke burger kan meebeslissen over elke afzonderlijke kwestie. Dan kom je al gauw bij het referendum uit, adviserend of bindend, dat maakt eigenlijk niet uit, want hoe ga je als politicus je kiezers uitleggen dat je hun advies niet overneemt? Dat is bijna ondoenlijk.

Toen ik student werd, besloot ik een bijvak Oud Egyptisch te volgen, hiëroglyfen dus. Dat werd gegeven door een docent aan de faculteit theologie voor wie de Egyptologie steeds interessanter werd en de theologie steeds minder. Ik heb het drie of vier jaar lang gedaan en als ik toevallig langs het hoofdgebouw van de de Vrije Universiteit in Amsterdam kom, kijk ik altijd even naar het kamertje waar we onze teksten vertaalden: helemaal achteraan, helemaal bovenin. Er hingen portretten van oude Rectores Magnifici die ons streng aankeken, maar onze prestaties uiteindelijk niet negatief hebben beïnvloed.

Dat we ermee stopten, kwam doordat onze docent een baan in Zwitserland aangeboden kreeg en vertrok, anders had ik het nu waarschijnlijk nog steeds gedaan. Dit was mijn carrière als Egyptoloog: de grammatica van Sir Alan Gardiner, het verhaal van Sinuhe, de veermanspreuken uit de Coffin Texts.

Een jaar later was onze docent even terug in Nederland en we kwamen nog een keer bij elkaar. ‘Hoe is dat nu, zo’n referendumdemocratie?’ vroeg ik hem. ‘O,’ was zijn antwoord, ‘geweldig, er verandert nooit meer wat.’ Die woorden zijn me altijd bij gebleven, omdat het fraai het dilemma illustreert. Want een referendum mag dan de mooiste vorm van democratie zijn, nooit meer veranderingen is geen fraai vooruitzicht in een wereld die sneller verandert dan ooit. Een antwoord op dat dilemma had ik er alleen niet voor.

Sinds ik op Twitter zit, heb ik echter een begin van een antwoord. Trigger warning: alles wat hierna komt, is behoorlijk elitair. Kan even niet anders.

Als een burger mag meebeslissen over ieder politiek te nemen besluit, dan is het wel handig als die burger weet waar het over gaat, wat de voor- en nadelen zijn van de diverse uitkomsten van een referendum en welke belangen er spelen bij voor- en tegenstanders. Dat lijkt me een no-brainer. Maar daaraan voorafgaand, voorafgaand dus aan de oordeels- en opinievorming door die individuele burger, zitten nogal wat beslissingen die die burger moet nemen om kaf van koren, baby’s van badwater te onderscheiden. Dan heb ik het zowel over wat wel en niet klopt als een duidelijk beeld dat de burger voor zichzelf moet hebben wat voor hem of haar persoonlijk belangrijk is en wat minder.

En daar kwam dus Twitter me te hulp: er zit ten minste één gepromoveerde academicus in de Tweede Kamer die het verschil niet kent tussen anekdotisch bewijs en bewijs. Hij kan trouwens ook niet zindelijk tellen en datzelfde geldt voor een aantal van zijn collega’s. Wat nog erger is: hun volgelingen en stemmers kunnen het ook niet. De halve Tweede Kamer bestaat uit mensen die het scheermes van Napoleon niet kennen: geen samenzwering veronderstellen als stupiditeit afdoende verklaring vormt. Ik vrees dat meer dan driekwart van de kiezers het ook niet kent.

Een burger die zich een fatsoenlijk oordeel moet vormen moet enig verstand hebben van statistiek en van logica. Niet alleen politici, maar ook de stemgerechtigde moet in staat zijn om oorzaken van gevolgen te onderscheiden, van aanleidingen en al dan niet noodzakelijke voorwaarden. Ze moeten ze ook in de juiste volgorde kunnen zetten. Ik zie dat enkele volksvertegenwoordigers nu niet eens doen. Ze moeten iets snappen van speltheorie en economie, van de basisgedachten achter de inrichting van een rechtsstaat en een democratie. En ze moeten weten dat dat twee verschillende dingen zijn. Niet alleen politici, maar iedereen moet weten wat het verschil is tussen een type 1 fout en een type 2 fout.

Weten ze dat niet, dan is het wachten op het type ongeluk zoals dat in het Verenigd Koninkrijk gebeurde: een dorp dat volledig aan elkaar hing van EU-subsidies pleegde tijdens het befaamde referendum een bizarre zelfmoord door massaal vóór de Brexit te stemmen. En dat is dan nog een blunder waar we om kunnen lachen. Stelt u zich eens voor dat er de inzet van wapens mee gemoeid is.

En dat is dus waarom ik tegen referenda ben. Dat wil zeggen: ik kan eindelijk fatsoenlijk uitleggen waarom ik er altijd al tegen geweest ben, zonder me te bedienen van die ene grap van mijn leraar Egyptisch, al blijft hij leuk.

De eenvoudige waarheid is dat stemgerechtigden gewoon de opleiding – en in sommige gevallen zelfs de geestesgesteldheid – niet hebben om via referenda bestuurd te worden. Daarvoor zijn extreem hoog opgeleide burgers en griezelig adequaat vormgegeven nieuwsvoorziening voor nodig. Burgers die daarnaast geleerd hebben hun politieke standpunten op een manier te overwegen en bediscussieren die de Engelsen distached noemen. Daar voldoet bijna niemand aan. Ik ook niet trouwens.

Wie voor referenda is, wil dus iets kapot maken als je het kij vraagt. Het is zoiets als dronken achter het stuur gaan zitten: voorwaardelijke opzet.

Dit bericht werd geplaatst in Politiek, Samenleving en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Het Bindend Referendum

  1. frederique Baas zegt:

    Om “goed” (maar hier begint het moeras al, wat is goed) te kunnen regeren, heb je alles nodig wat hierboven is genoemd. Maar ook in de Staten-Generaal ontbreekt dat veelal.

  2. Rob Alberts zegt:

    Indrukwekkende blogpost

    Stille groet,

  3. FrankB zegt:

    “griezelig adequaat vormgegeven nieuwsvoorziening voor nodig”
    Inderdaad wilde ik nog toevoegen: kennis nemen van alle relevante informatie.
    Dan is er ook nog eens de empirisch aantoonbaar foute aanname waarop pleidooien voor referenda zijn gebaseerd: mensen zouden rationale wezens zijn. Dat ben jij niet, dat ben ik niet, dat is RobA niet en de bewonders van dat Engelse dorpje ook niet.

    Alleen ….. ondanks referenda gaat het bepaald niet slecht in Zwitersland.

  4. FrankB zegt:

    Volgens jouw docent verandert er in Zwitserland nooit meer wat, intussen is het land een stuk verder met de energietransitie naar duurzame bronnen dan het oh zo vooruitstrevende Nederland zonder referenda.

    https://www.fluxenergie.nl/elf-eu-landen-haalden-energiedoel-2020-al-nederland-loopt-meest/?gdpr=accept

    Nederland: nog geen 6% in 2020.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.