De koran tekstkritisch

Het Griekse Nieuwe Testament is inmiddels toe aan zijn achtentwintigste tekstkritische editie. Dat is de wetenschappelijke samenvatting, de editio critica minor zeg maar, waar alle belangrijke tekstvarianten te vinden zijn. Van de Editio Critica Maior – waar je echt álle tekstvarianten in oude manuscripten in kunt vinden – zijn inmiddels de Katholieke Brieven, de Handelingen der Apostelen en het Evangelie van Markus uit (maar onbetaalbaar duur). Aan de vijfde editie van de Hebreeuwse bijbel – met de welluidende naam Biblia Hebraica Quinta – wordt momenteel gewerkt. Genesis, Leviticus, Deuteronomium, Richteren, de twaalf kleine profeten, Spreuken, Ezra, Nehemia en de Megillot (Klaagliederen, Ruth, Hooglied, Prediker & Esther) zijn inmiddels klaar (en nog wel affordable).

Voor de koran is er op dit gebied nog niets. Niet dat er niks gebeurt. Moslims doceren al eeuwen de (7 of 10 of 14 of 20) canonieke ‘reciteerwijzen’ van de koran, waaronder ook een behoorlijk aantal kleine varianten in de tekst vallen. Wie de weg kent in de literatuur van islamitische geleerden, kan ook tekstvarianten vinden die ooit gebruikt zijn geweest, maar afweken van de standaardtekst die onder de derde kalief Oethmaan (644-656) werd vastgesteld. Hoewel het hier gaat om niet-canonieke tekstvarianten, hadden islamitische geleerden er weinig moeite mee om ze toch te citeren en soms te gebruiken bij de uitleg van koranpassages. Bij Corpus Coranicum zijn inmiddels een vrachtlading oude (en vaak gedateerde) manuscripten gedigitaliseerd, zodat iedereen die Arabisch kent en de paleografie van het Hijazi en Koefisch beheerst, zijn passage kan opzoeken en bekijken hoe stabiel de tekst ervan was.

Dat is een boel werk. Wie wil weten hoe de Urtext eruit gezien heeft, of zou kunnen hebben; wie zich een genuanceerd beeld wil vormen van de betekenis van een tekst voor zijn vrijdagse preek; wie zicht wil krijgen op de geschiedenis van de tekstoverlevering, heeft een naslagwerk nodig waarin je in één oogopslag bij elke passage kunt zien welke varianten er in de tekst van de oudste manuscripten te vinden zijn. Die tekstkritische uitgave is er voor de koran niet.

De Leidse onderzoeker Marijn van Putten heeft nu het initiatief genomen en meteen boter bij de vis geleverd: een tekstkritische editie van de standaardtekst (die van Oethmaan dus) van soera 70 t/m 74 van de koran op basis van de oudste manuscripten. Gratis te downloaden als pdf.

Marijn van Putten – ik volg hem op twitter – is de onderzoeker die het definitieve en onweerlegbare bewijs gevonden heeft dat de (Oethmaanse) tekstoverlevering van de koran vanaf het prille begin altijd: 1. extreem precies en betrouwbaar is geweest en 2. altijd volledig schriftelijk is geschied. Tot voor kort werd er altijd van uit gegaan dat die vroege overlevering vooral een oraal verhaal was. Marijn is op het doodeenvoudige (en daarom briljante) idee gekomen om woorden op te zoeken die je verschillend kunt spellen, zonder dat dat invloed heeft op de (orale) uitspraak. Veel van die woorden komen in meerdere spellingen voor in de koran, soms zelfs op slechts enkele verzen afstand van elkaar. Die variaties in spelling blijken enorm stabiel: dezelfde spelling wordt in alle manuscripten – ook de oudste én in de huidige tekst – steeds op dezelfde plek in de tekst gebruikt. Dat kan alleen als die tekst zorgvuldig is overgeschreven en het kan onmogelijk via orale overlevering zijn geschied. Mijn goede vriend Jona blogt er hier over.

Dit eerste begin voor soera 70-74 moet een vervolg krijgen in de vorm van maandelijkse updates. Met 200 verzen per maand denkt Marijn de gehele koran gedaan te kunnen hebben in 2 jaar en 8 maanden, vooropgesteld dat hij een budget van € 400,- per maand heeft om tijd hiervoor vrij te maken. Totale kosten geschat op € 12.400,- Zelfs als de wet van Thor Heyerdahl hier van toepassing is, ligt er over 5 jaar en 4 maanden (en € 24.800,- verder) een wereldprimeur van wereldformaat op de plank.

Geld heb ik niet, maar wel een blog waarmee ik reclame kan maken. Hier is Marijns Patreon, alwaar u zijn initiatief kunt sponsoren. De reden dat ik hier zo onbeschaamd reclame maak, is dat Marijn het – als je het mij vraagt – heel slim aanpakt: hij beschränkt sich, waarin sich – zoals u weet – der Meister zeigt. De beoogde tekstkritische uitgave richt zich alleen op de standaardtekst van Oethmaan. Manuscripten die een andere tekstversie vertegenwoordigen – daar is er trouwens maar één van – vallen buiten het project en ook de vele tekstvarianten die niet overeenkomen met de Oethmaanse standaard, maar wel te vinden zijn in de vroeg islamitische teksten van korangeleerden vallen buiten de boot als ik het goed begrepen heb. Dat zijn zaken die altijd later nog kunnen worden toegevoegd in een ander project.

Dit bericht werd geplaatst in Koran, Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op De koran tekstkritisch

  1. Bart Welter zegt:

    Heel interessant. Ik volg Marijn ook al een tijdje. Wat ik mij alleen afvraag is hoe hij de “Uthmaanse standaard” vaststelt? Waar is dat complete originele manuscript waarvan Uthman er een aantal naar de belangrijkste Islamitische steden zou hebben gestuurd? En is die standaard van Uthman dan de originele Koran, gezien de geschriften die stellen dat de reden voor canonisatie verlies van verzen, vergeten van verzen en ontstaan van allerlei variaties etc was. En al die verzen die door hem zijn verbrand omdat ze buiten zijn selectie vielen; fout, vals of niet passend in zijn straatje?

    • Marijn neemt expliciet geen niet-Uthmanische tekstversies mee. Da’s een project apart en ik vermoed ook een vak apart. Bekend is dat de Uthmaanse tekst een stemma heeft van vier ‘Oerteksten’ die we – voor het gemak – noemen naar de vier manuscripten die volgens de islamitische traditie de vier oermanuscripten waren van deze tekst: Medina, Koefa, Basra en Damascus. Helaas weten we niet welke van die vier de oudste is en de basis voor de drie anderen heeft gevormd. Elk van de vier kan in het stemma de oorspronkelijke tekst zijn. Meer daarover kun je hier lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.