Duitsers

Een tijdje geleden blogde ik over de oorlogservaringen van mijn moeder en dan met name over de vraag of er onder de Nederlandse bevolking medeleven kon spelen met Duitsers die slachtoffer waren van de geallieerde bombardementen. Als kleuter in Maastricht, vlakbij Aken en Keulen, heeft zij daar wat van meegekregen. Haar antwoord was ontkennend. Medeleven met het leed van Duitsers zag zij pas in de jaren vijftig ontstaan. Tijdens de oorlog was er alleen opluchting: eindelijk kwamen de bevrijders dichterbij.

Mijn moeder is bepaald geen internet-tijger, maar ze slaagde erin het stuk te vinden, las het en gaf er uitgebreid commentaar op bij ons eerstvolgende bezoek. Ze vertelde me een verhaal dat ik al vaker gehoord had, over de bevrijding van Maastricht. Formeel valt die op 14 september 1944, maar het verhaal moet een dag eerder gespeeld hebben, toen de Duitsers Maastricht ontruimden.

Mijn moeder woonde met haar moeder op de Kanaaldijk (haar vader zat krijgsgevangen in Duitsland), een dijk langs een kanaal dat inmiddels is gedempt, maar dat nog steeds dezelfde naam draagt. De Amerikanen waren vanuit het zuiden in aantocht, iets wat de hele bevolking wist en ook kon horen aan het almaar dichterbij komende geweer- en kanonvuur. Vanuit een raam op de zolder van het huis konden vluchtende Duitse soldaten worden gadegeslagen. Die gooiden op de dijk hun wapens weg en sprongen in het kanaal om de overkant te bereiken. ‘De bruggen waren opgeblazen’ volgens mijn moeder, door de Duitsers zelf.

Maastricht3879
Maastricht op de topografische kaart van 1938 (links) met het kanaal ten westen van de Maas. Op de topkaart van 1979 blijkt het kanaal gedempt (bron: http://www.watwaswaar.nl)

Dit verhaal heb ik vaker gehoord, maar deze keer wist mijn moeder een detail te vermelden dat ze ons nooit eerder verteld had. Dat kanaal, daar wisten alle Maastrichtenaren van dat je dat niet kon overzwemmen. De stroming was daarvoor gewoon te sterk en het kanaal te breed. De Duitsers sprongen een wisse verdrinkingsdood tegemoet. Iemand sloot op een gegeven moment het gordijn omdat de volwassenen het niet meer konden aanzien. Met die in paniek vluchtende Duitse soldaten had men wél medelijden. Het kan dus toch.

Geplaatst in Geschiedenis, Samenleving | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Ritueel slachten

SchaapTijdens mijn vakantie in Iran afgelopen maand ben ik pardoes getuige geweest van het einde van een schaap. Mijn gastheer had zich voorgenomen zijn bezoek te vereren met een ruimhartig etensmaal en daar hoorde vanzelfsprekend een vers geslacht schaap bij. Een procedure van welhaast bijbelse proporties, waar ik ingevolge ta’arof, de zenuwslopende Iraanse beleefdheidscode, onmogelijk onderuit kon. Ik had er echter niet op gerekend dat voornoemd schaap in mijn bijzijn zou worden geslacht. Dat werd me pas duidelijk toen het op eigen kracht de tuin in kwam wandelen, in gezelschap van zijn eigenaar, die voor de gelegenheid een paar forse messen had meegebracht. Hierna volgt een gedetailleerde beschrijving van mijn observaties. Wellicht betekent dat voor sommige lezers dat ze deze blogpost liever overslaan.

Het schaap in kwestie liep vrij rond en werd niet voortgedreven, het liep gewoon met zijn eigenaar mee. Het werd in de tuin even helemaal met rust gelaten om te wennen aan de nieuwe omgeving. Daarna bondt de eigenaar zijn poten aan elkaar vast om te voorkomen dat het beest zijn eigen doodstrijd kon rekken door onverwachte bewegingen te maken. In vastgebonden toestand kreeg het schaap vervolgens wat water te drinken, waar het gretig op in ging. Ik weet niet of dat voorschrift is, maar vond het wel sympathiek.

De man sleep zijn mes, draaide naar islamitisch voorschrift het schaap met de kop richting Mekka, prevelde snel het bismillah ar-rahman ar-rahim (in naam van God, de barmhartige erbarmer, ook dat is voorschrift) en sneed het schaap de keel door. Dat snijden kostte ongeveer een seconde of twee, drie en ik schat dat het schaap er daarna ten hoogste vijf seconden over deed om het tijdelijke met het eeuwige te verwisselen. Ik had een bloedbad verwacht, maar er bleek veel minder bloed uit het schaap te stromen dan ik had verwacht, ik neem aan omdat het hart er ook al snel mee ophield.

Wat de slacht minder prettig maakte om naar te kijken was het gedrag van het schaap nadat het al het bewustzijn had verloren. Hoogstens een halve minuut na het doorsnijden van de keel – de slager pauzeerde even om het bloed te laten weglopen – sneed hij door de nekwervels. De stimulering van het ruggemerg zorgde ervoor dat het schaap daarop enorm begon te trappelen en nadat het ruggemerg was doorgesneden, trilde het hele schapenlijf nog enkele minuten door. Daar had het schaap zelf echter duidelijk geen weet meer van.

Er loopt als gevolg van het doorsnijden van de hals ook wat bloed de luchtpijp in. Dat is op het moment dat het bloed niet meer met kracht uit de vaten spuit, maar tegen het einde, als het schaap allang ‘weg’ is. Het rochelende geluid – dat bij deze slacht hoogstens een seconde aanhield – is inderdaad onaangenaam om te horen, maar de stelling dat een ‘ritueel’ geslacht dier verdrinkt of stikt in zijn eigen bloed, verwoordt eerder de emoties van een meelevende toeschouwer dan een feit.

De rest van de middag waren wij druk doende om het schaap volledig te demonteren. Letterlijk alles van het schaap wordt gebruikt, behalve de maag- en darminhoud, die als mest in de tuin begraven eindigde. De huid en de darmen nam de eigenaar weer mee en van de rest van het schaap werd eten gemaakt. Met gezonde tegenzin heb ik schapentong gegeten en een rijstgerecht waarin de magen van het beest waren verwerkt. Ik begrijp nu waarom de boekmaag en de netmaag zo heten. Van de meer courante delen van het schaap heb ik wel met smaak gegeten, nog dagenlang.

Nu het voorval achter de rug is, kan ik eigenlijk alleen maar zeggen dat het allemaal reuze meeviel. De heftige discussies die hier te lande over ‘ritueel’ slachten (er is niks ritueels aan, het is geen offer) worden gevoerd, lijken me vooral het werk van mensen die er nooit getuige van zijn geweest, fout uitgevoerde slacht hebben gezien (het stikt van de filmpjes op internet onder de noemer ‘halal slachten’ die dat helemaal niet zijn), of een wel héél erg gevoelige constitutie hebben, in die zin dat het doden van een beest voor hen zowieso al te ver gaat.

Ik was al geen tegenstander van ‘ritueel’ slachten en zie daar nu nog minder reden toe. Dat wil niet zeggen dat ik geen ruimte voor verbetering zie, integendeel. Ik heb de slager op één echte fout betrapt: hij sleep het mes terwijl het schaap dat kon zien. Naar islamitisch recht mag dat eigenlijk niet. Er is althans een verhaal bekend waarbij Mohammed een slager die precies hetzelfde deed, toevoegde: ‘Zeg, wil je het arme beest twee keer doden?’

Daarnaast kan het doorsnijden van de keel veel beter en vooral sneller. De joodse rituele slacht kan hier als voorbeeld dienen. Een joodse slager snijdt zelfs een fors rund in minder dan een seconde de keel volledig door (iets wat ik nota bene weet omdat ik ooit der Ewige Jude heb gekeken). Daarnaast snijden joden met een speciaal mes dat zó scherp is dat het pijnzenuwen niet prikkelt, met andere woorden: het beest voelt het snelle snijden niet. De scherpte van dat mes is essentieel voor de kosjere slacht: er bestaan uitgebreide procedures om de snede te controleren op de aanwezigheid van bramen (die doen wél pijn), zowel vooraf als achteraf.

Ik vrees dat deze blogpost nog wel eens hele boze reacties zou kunnen gaan oogsten – naast religie en voetbal wil dierenliefde ook nog wel eens het slechtste in de mens bovenhalen – maar ik kan er niks politiek correcters van maken: dit was mijn eerste rituele slacht live, en het viel reuze mee.

Geplaatst in Religie, Samenleving | Tags: , , | 1 reactie

Ondersteboven

Een maand of twee geleden postte arabist Wim Raven op zijn blog een erg amusant stukje over het islamitisch gehalte van onze vers gekozen kalief. Zijne Heiligheid Ibrahim abu Bakr al Baghdadi zou islamwetenschappen hebben gestudeerd aan de Universiteit van Baghdad, alvorens boef te worden, maar op de vlag van zijn club is een wel heel bijzondere versie van de sjahada, de islamitische geloofsbelijdenis te lezen.

isisfahneDe bovenste regel van de vlag luidt: la illaha ila Allah, ‘er is geen god dan God’. Het is het eerste deel van de sjahada en er is dogmatisch gezien dan ook niks mis mee. Het tweede gedeelte is weergegeven in het cirkeltje onderin de vlag, en dat luidt – als je het leest zoals je zou verwachten dat je het moet lezen, namelijk van boven naar beneden – Allah rasoel Muhammad, ‘God is de boodschapper van Mohammed’ en dat is in islamitische ogen een hoogst ketterse opvatting, als het al geen geloofsafval inhoudt. Voor de orthodoxe versie Muhammad rasoel Allah, ‘Mohammed is de boodschapper van God’, moet je de tekst van onder naar boven lezen.

IsisMuntTwee mensen – waaronder ikzelf – deden een aantal suggesties: een kopie van een oude Arabische inscriptie in steen of een kopie van een oude munt. Die laatste suggestie leek de beste verklaring: er bestaan munten met een sterk vergelijkbaar opschrift, dat van onder naar boven gelezen lijkt te moeten worden. Maar het kopieren van een oude tekstweergave verklaart nog niet waarom de woorden in die tekst in de verkeerde volgorde zijn opgeschreven.

Een mogelijke verklaring is de wens om het woord Allah, ‘God’ bovenaan te plaatsen uit respect voor het opperwezen. Dat verschijnsel kende ik tot dusver alleen uit het Oud-Egyptisch, waar afzonderlijke lettergrepen uit een naam nog wel eens in een rare volgorde werden geschreven, om de hiëroglief waarmee ook de (naam van een) godheid of het begrip ‘koning’ werd geschreven maar bovenaan of vooraan te krijgen. Mijn Oud-Egyptische grammatica noemt dat verschijnsel graphic transpositions with honorific intent en wie daar niet op bedacht is, kan als beginnend studentje zomaar ‘koning van de schrijver’ lezen in plaats van ‘schrijver van de koning’, omdat het teken voor ‘koning’ de neiging heeft vooraan te gaan staan.

Foto0604Het lijkt er nu sterk op dat dit verschijnsel ook in het Arabisch voorkomt. Ik trof daarvoor aanwijzingen aan tijdens mijn bezoek aan Isfahan (Iran) de afgelopen maand. Op het Feiz-plein in zuidelijk Isfahan trof ik bij verrassing een exemplaar rotonde-kunst aan (Iran is bijzonder rijk aan kunstwerken op rotondes, van sterk wisselende kwaliteit) waar de tweede helft van de sjahada eveneens van onder naar boven gelezen moet worden. Ik zeg ‘moet’ omdat ik héél zeker weet dat de Islamitische Republiek Iran zich strikt aan de opvatting houdt dat Mohammed de boodschapper van God is en niet andersom.

De kalligrafie van het kunstwerk laat ook duidelijk zien dat het opschrift van onder naar boven gelezen moet worden, duidelijker dan het door ISIS gekopieerde muntopschrift. De letter re van rasoel staat aan het einde van de onderste regel, de sin en de wav van soe volgt op de tweede regel van onderen en  de lam van hetzelfde woord staat op de derde regel van onderen, samen met de eerste alif van Allah, dat bovenaan staat. Ik ben meer van dergelijke opschriften tegengekomen waarbij Allah steeds bovenaan stond, terwijl het toch echt het laatste woord van de zin was. Helaas heb ik daar geen foto’s van gemaakt. Het ging wel steevast om de tweede helft van de sjahada. Ik ben geen andere teksten tegengekomen met hetzelfde verschijnsel, dus misschien is het wel uniek voor dit ene stukje tekst.

MohRasulCall01

Wie op het internet zoekt naar afbeeldingen van het tweede lid van de sjahada treft ook wel teksten aan waarbij het woord Allah hoger staat dan de rest van de tekst, of zelfs erboven, zoals de kalligrafie hierboven. Opvallend is het grote aantal ringen, ter verkoop aangeboden op webshops, dat u aantreft met precies dezelfde afbeelding als op de ISIS-vlag. Volgens de toelichting op één van die webshops is het een kopie van de zegelring die Mohammed had laten maken teneinde verdragen te kunnen bezegelen die hij sloot in zijn functie als boodschapper van God. Dat zou niet alleen de grote overeenkomst met oude munten kunnen verklaren, maar wellicht ook waarom de club van de vers gekozen kalief het op zijn vlag plaatste.

MohRasulRing

Geplaatst in Geschiedenis, Religie, Taal | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Autorijden

BlikOpDeWeg01Eén van de meest wijze lessen die mijn moeder me ooit geleerd heeft, is de volgende:

Je moet op zo’n manier autorijden dat wanneer een ander een fout maakt, jíj die fout op kunt vangen.

Op de snelweg – en trouwens ook weg van de snelweg – is dat een bijzonder wijze les. Doe je namelijk niet wat mijn moeder zegt, dan is het slechts een kwestie van tijd totdat er een ongeluk gebeurt en er doden vallen. Als het om autorijden gaat, heeft iedereen – nou ja, bijna iedereen – dat in de gaten. Dus leren we zo autorijden en rijden we – in meerderheid – ook zo auto.

Maar mijn moeder had het helemaal niet over autorijden, zij had het over Het Leven Zelf en dan is het iets minder vanzelfsprekend dat het een wijze les is. Ik zie althans in Het Leven Zelf vaak genoeg mensen roepen dat wie een ongeluk treft, dat geheel aan zichzelf te wijten heeft, of dan maar deze of gene maatregel had moeten treffen om de gevolgen te voorkomen, en uit die bevinding prompt de conclusie trekken dat het zij er niet verantwoordelijk voor zijn.

Die mensen hebben allemaal heel erg gelijk, dat maakt het ook zo lastig om ze het alternatieve perspectief te laten zien. Net als bij autorijden vallen ook in Het Leven Zelf doden. Dat kan soms voorkomen worden door geen fouten te maken natuurlijk, maar soms ook als anderen de moeite willen nemen de fouten die wel worden gemaakt op te vangen. Elk leven is er immers één.

Met dank aan Renate Dorrestijn voor de uitvinding van de term Het Leven Zelf, en aan mijn moeder natuurlijk.

Geplaatst in Samenleving | Tags: , | Een reactie plaatsen

Jodenhaat en islam (2)

MuslimDemo02In mijn vorige stukje betoogde ik dat het opiniestuk van David Suurland in de NRC van zaterdag 19 juli niet tot bedroevend slecht is beargumenteerd. Hij probeerde aan te tonen dat jodenhaat onder moslims voortkomt uit de islam en niets te maken heeft met het conflict tussen Israel en de Palestijnen. Op zichzelf is een ondeugdelijke argumentatie nauwelijks reden om erop te reageren. In deze blogpost wil ik laten zien dat Suurlands stuk die reactie wel waard is: omdat het gevaarlijk is.

Suurland betoogde in zijn opiniestuk dat moslims die zich opwinden over de behandeling van Palestijnen door Israel, niet geloofwaardig zijn omdat ze zich helemaal niet druk maken over de minstens even erge behandeling die ‘andere moslims’ (hij negeert de niet geringe minderheid christelijke Palestijnen) elders op de wereld ten deel valt, soms zelfs door geloofsgenoten. Ik vond dat niet relevant. Alleen het antwoord op de vraag of protesterende moslims menen wat ze zeggen is in dit verband relevant, niet of hun standpunten consequent worden toegepast of geloofwaardig zijn.

Op een ander aspect ging ik niet in: de bewering dat de standpunten van de tegenstander niet geloofwaardig zijn, omdat ze niet voldoen aan de eigen randvoorwaarden voor geloofwaardigheid. Dat biedt de spreker de mogelijkheid om wat zijn tegenstander zegt, zonder meer naast zich neer te leggen. Ik weet niet wat een mens woedender maakt: iemand zijn huis uit gebombardeerd zien worden of niet serieus genomen worden als hij daar wat van wil zeggen.

Volgens Suurland gold de kritiek die moslims hebben op zionisten eigenlijk joden en was het gebruik van het woord ‘zionisten’ slechts een semantische truc om aperte jodenhaat te verhullen. Ook hier is weer sprake van het niet serieus nemen van de tegenstander: wat die zegt, wordt direct aangezien voor een poging tot misleiding. Ik weet niet wat frustrerender is: met argumenten te worden tegengesproken of te horen krijgen dat je de boel alleen maar aan het belazeren bent.

Het verhaal van Suurland past uitstekend in een visie op de geschiedenis van Israel volgens welke joden naar het Heilig Land kwamen om voor zichzelf een veilig thuisland op te bouwen en daarin slaagden ondanks de gewelddadige tegenwerking van de buurlanden, Palestijnen, ‘terroristen’, ‘Arabieren’, ‘moslims’ of hoe je ze verder ook wil benoemen, die hun tegenwerking om allerlei redenen uitoefenden behalve vanwege het gedrag van de staat Israel. Die visie is in zoverre comfortabel dat supporters van Israel zijn rol in het conflict niet eens onder ogen hoeven te zien.

Begrijp mij niet verkeerd: van mij hoeft noch Suurland, noch enige andere supporter van Israel zijn visie op de geschiedenis aan te passen aan welke alternatieve visie dan ook. Maar wie een oplossing in het Midden Oosten niet in de weg wil zitten, zal nolens volens kennis moeten nemen van de visie die zijn tegenstander heeft, zal die niet alleen moeten begrijpen maar er ook begrip voor moeten hebben en zal zich de visie van zijn tegenstander moeten aantrekken, ook wanneer hij het er tot op het bot mee oneens is. Terzijde: het spreekt vanzelf dat dit net zo knalhard geldt voor Israels tegenstanders.

Suurland is dus in zekere zin, om het Engelse spreekwoord aan te halen, not part of the solution en dus part of the problem. Visies zoals die van Suurland kunnen het conflict alleen maar verergeren. Op het papier van het NRC lijkt dat niet uit te maken, maar ondertussen vallen er op de grond echte doden.

Er is nog een reden waarom Suurland met zijn bijdrage niets oplost en een kleine bijdrage levert aan het alleen maar erger maken van de kwestie: wat hij niet zegt.

Ga er eens van uit dat hij gelijk heeft. Dan zal het oplossen van het conflict tussen Israel en de Palestijnen niets verbeteren, ook al is dat – in theorie – een oplosbaar probleem. Dan is de islam een levensovertuiging die jodenhaat als wezenskenmerk in zich draagt. Met die essentialistische benadering zijn moslims op zijn best potentiele jodenhaters en op zijn slechtst massamoordenaars. Dat probleem is ook oplosbaar, maar daarvoor is het nodig om een religie te laten verdwijnen of te veranderen. Iedereen weet dat zoiets heel erg lang duurt. De kortere weg is niet het laten verdwijnen van de religie, maar van zijn aanhangers.

Ik ga er zonder enige twijfel en voetstoots van uit dat Suurland die oplossing beslist niet op het oog heeft, maar dat hoeft ook niet. Betogen als het zijne dragen ertoe bij dat het weer iets denkbaarder wordt.

Geplaatst in Religie, Samenleving | Tags: , , | 3 reacties

Jodenhaat en islam (1)

MuslimDemo01Stomtoevallig stuitte ik in de trein op een achtergebleven opiniebijlage van het NRC van afgelopen zaterdag met daarin een stuk van David Suurland: ‘Jodenhaat hoort bij de islam’. Of die kop van de redacteur is of van Suurland zelf, weet ik niet, maar het is een uitstekende samenvatting: jodenhaat onder moslims is een direct gevolg van de islam. Suurland heeft het over ‘eeuwenlang zorgvuldig gekweekte Jodenhaat’.

Zijn stuk barst van de ondersteunende feiten: aanslagen in Toulouse en Brussel, Facebookpagina’s waar moslims massaal steun aan daders betuigden, Mein Kampf op bestsellerlijsten in het Midden Oosten, middeleeuwse theologische verhandelingen van islamitische geestelijken, de enthousiaste ontvangst van holocaustontkenners in de islamitische wereld, Iraanse steun voor de omstreden Franse cabaretier Dieudonné M’bala M’bala, geschiedenisleraren die moeilijkheden krijgen bij lessen over de holocaust en wetenschappelijke onderzoeken onder moslims met schokkende uitkomsten.

Zoals elk betoog dat een stelling poneert en vervolgens faits diverts opsomt ter ondersteuning, is Suurlands verhaal buitengewoon overtuigend, maar het blijft cherry picking galore. Suurland poneert alleen maar stellingen: over bestsellerlijsten (welke?) over Iraanse steun (hoeveel?), over islamitische theologische tractaten (citaatje?). Niets wordt onderbouwd en nergens lijkt Suurland te beseffen dat zijn weergave wel heel simplistisch is. Dat holocaustontkenners warm werden ontvangen door Mahmoud – de holocaust is een mythe – Ahmadinejad is een feit. Het is óók een feit dat rond diezelfde tijd in Iran de (staats!)televisieserie Madar-e sefr darage werd uitgezonden over een Iraanse diplomaat die tijdens de Tweede Wereldoorlog joden heeft gered. Daarin is de holocaust beslist geen mythe.

Suurland gebruikt in zijn stuk welgeteld twee argumenten, de rest is slechts een variatie op het thema: zo is het want het is zo. Die schaarse argumenten betreffen één nogal voor de hand liggende tegenwerping: de islamitische weerzin tegen joden vloeit voornamelijk voort uit het inmiddels bijna 70-jarige conflict tussen Israël en de Palestijnen. Suurland veegt dat als volgt van tafel:

Dit excuus van morele verontwaardiging is volstrekt ongeloofwaardig. Waar waren zij toen andere moslims onrecht werd aangedaan? De moordpartijen van Saddam Hoessein of al-Qaeda in Irak, de 170.000 doden en miljoenen vluchtelingen in Syrië; de Arabische afslachting van 200.000 zwarte moslims in Darfur hebben niet één noemenswaardige demonstratie op het Spuiplein weten te veroorzaken. Honderd (sic!) dode Palestijnen daarentegen zijn een met de Holocaust te vergelijken ‘genocide’ die het rechtvaardigheidsgevoel van de islamitische ziel tot op het bot weet te krenken. Althans, zo wil men doen geloven.

Nog afgezien van de grote inhoudelijke verschillen tussen Saddam, al-Qaida, Darfur, de Syrische burgeroorlog en het Palestijnse conflict: het argument dat islamitische jodenhaat vooral wordt gevoed door het conflict tussen Israël en de Palestijnen, is gebaseerd op het idee dat moslims dit menen. Of de visie die moslims op dit conflict hebben ook geloofwaardig is, of feitelijk correct, of gebaseerd op (de juiste) argumenten is niet relevant.

Met dit argument kun je willekeurig welke discussie platleggen: als je je over het ene onrecht druk maakt moet je je ook over het andere opwinden. De vraag of moslims hun principes consequent toepassen, doet echter niet ter zake. Ze zijn net zomin als andere mensen verplicht om in alle gevallen, altijd en overal consequent te zijn alvorens gehoord te mogen worden. Dat kan ook helemaal niet; ook Suurland zelf voldoet niet aan dat criterium. Zijn constatering is bovendien gewoon niet waar. Er is door moslims – ook in Nederland – wel degelijk actie gevoerd tegen geweld dat gericht was tegen andere moslims, waaronder geweld door moslims.

De cijfers die hij aandraagt, spreken Suurlands these ook tegen. Uit onderzoek blijkt dat in Europese landen zo’n 40% van de moslims er ideeën op na houdt die – aldus Suurland – antisemitisch zijn: 39% in Zweden, 40% in Nederland en in de rest van Europa ‘ruim 40%’. In Israël levende moslims scoren iets hoger: 46%. Die percentages mogen schokkend zijn, ze vallen in het niet bij cijfers uit Turkije, Pakistan en Indonesië: 73% en nergens blijken de cijfers hoger dan in Egypte, Jordanië en Libanon: 95%.

De gevoelens jegens joden zijn het negatiefst in Israels buurlanden, die waarmee het oorlog gevoerd heeft. In andere moslimlanden liggen de cijfers minder ongunstig en waar moslims de grootste kans lopen persoonlijk kennis te maken met joden en jodendom betreft het een minderheid, zij het nog steeds een forse. Ik weet niet of deze nogal voor de hand liggende verklaring ook klopt, maar het is frappant dat Suurland hem niet eens ziet.

Suurlands enige andere argument luidt: wanneer moslims het woord ‘zionisten’ gebruiken, passen ze een semantische truc toe. Ze bedoelen gewoon joden want hun ideeën over zionisten komen overeen met de ideeën die andere antisemieten over joden hebben. Dat klopt niet: zionisten wordt door moslims niet verweten dat ze hun eigen profeten hebben gedood, want zionisten hebben helemaal geen profeten, joden wel. Zo verwijten moslims zionisten ook niet dat ze hun eigen heilige schrift verdraaid hebben, want ook die hebben ze niet. Beide verwijten zijn bovendien uniek voor moslims, je zult ze niet aantreffen bij andere antisemieten.

Er zijn hele goede redenen om de drie groepen: joden, Israeli’s en zionisten uit elkaar te houden ook al overlappen ze behoorlijk. Verwijten die moslims die drie groepen maken, vertonen diezelfde overlap, maar dat wil nog niet zeggen dat er geen onderscheid wordt gemaakt. Bovendien, zelfs al zou ‘zionist’ als dekmantel worden gebruikt voor ‘jood’, toont dat nog helemaal niet aan dat jodenhaat voortkomt uit de islam.

Tot zover betoog ik dat Suurlands verhaal niet, tot bedroevend slecht is beargumenteerd. In een volgende bijdrage zal ik aangeven waarom ik vind dat Suurlands stuk ook gevaarlijk is.

Geplaatst in Religie, Samenleving | Tags: , , | 2 reacties

Antisemitisme

HebronGraffitiOoit was er een tijd dat Joden en Christenen elkaar op voet van gelijkheid afslachtten en de wederzijdse haat die dat tot gevolg had, is tot op de dag van vandaag terug te vinden, vooral in oude teksten en helaas te vaak in nog steeds gehuldigde opvattingen over de ander. Door een historisch toeval zijn uiteindelijk de christenen in de meerderheid geraakt en vanaf dat moment waren de joden het slachtoffer en de christenen de daders. De verdere geschiedenis mag bekend worden verondersteld, met als voorlopig dieptepunt de Endlösung, die weliswaar net zoveel met christendom te maken had als een vis met fietsen, maar toch op onnavolgbare wijze zijn oorsprong moet zoeken in de christenheid.

De eeuwenlang heersende ideeën die uiteindelijk de Endlösung mogelijk maakten, hebben een benaming gekregen: antisemitisme, en het is dankzij die Endlösung dat het woord antisemitisme een emotionele lading heeft gekregen die in geen enkele andere aanduiding die voor vergelijkbare ideeën zou kunnen worden gebruikt, terug te vinden is. Op de een of andere manier lijkt antisemitisme altijd erger dan alle andere vormen van racisme en de Endlösung wordt door velen gezien als een uniek fenomeen terwijl genocide iets is van alle tijden en plaatsen.

In de achttiende en negentiende eeuw waren er salonfähige scribenten die in volle ernst meenden dat joden nooit volledig onderdeel van de burgerlijke samenleving zouden kunnen worden. Ze waren immers aanhangers van de joodse religie, terwijl je als volwaardig lid van die burgerlijke samenleving eerst en vooral de Verlichting moest hebben omarmd. Medio twintigste eeuw verwoordde het regime van dienst in Duitsland in een propagandafilm het idee dat de joodse religie geen werkelijke religie was maar een politieke ideologie met rabbi’s als politische Erzieher. In ons eigen land komt het nog steeds voor dat demonstranten leuzen roepen als ‘Hamas, Hamas, alle joden aan het gas’.

Dat noemen we allemaal antisemitisme en terecht. We zien het – ook als we niet religieus zijn – als een ultieme vorm van kwaad. Toch schokt het ons minder wanneer hooggeleerde scribenten in de media de mening ventileren dat moslims eerst de Verlichting zullen moeten omarmen alvorens we ze als medeburgers serieus kunnen nemen. Evenmin ontstaat er beroering van noemenswaardige omvang wanneer een lid van de Tweede Kamer meent dat de islam niet gelijk hoeft te worden behandeld, omdat het geen religie is, maar een politieke ideologie. En over leuzen op de muur die oproepen alle Arabieren te vergassen, maakt slechts een enkeling zich druk.

De meeste moslims zijn geen joden, de meeste Arabieren ook niet. Maar het arsenaal aan verwijten dat op hen wordt gericht, verschilt in niets van wat we antisemitisme zouden noemen wanneer joden het lijdend voorwerp zouden zijn. We kunnen dat niet benoemen met een woord dat dezelfde emotionele lading heeft als het woord ‘antisemitisme’ en dat is wel wenselijk. Want naast de opvatting dat antisemitisme erger is dan alles omdat het zijn unieke dieptepunt vond in bijna zes miljoen vermoorde joden, bestaat de opvatting die niet zozeer het resultaat als maatstaf neemt, maar de ideeën en processen die ertoe hebben geleid.

Primo Levi gaf ooit op de vraag of de Endlösung nog eens kon gebeuren het nuchtere antwoord: ‘Het is al een keer gebeurd en dus kan het nog een keer gebeuren.’ Het voorvallen van de Endlösung toont met andere woorden aan dat de ideeën en processen die in principe deze genocide denkbaar maken, deze ook daadwerkelijk kunnen veroorzaken. Bezien vanuit dat perspectief is het belangrijk om dezelfde ideeën en processen te kunnen benoemen met begrippen die eenzelfde emotionele lading hebben. Die processen en ideeën hebben echter niet uitsluitend betrekking op joden: ze zijn niet uniek en dat zorgt ervoor dat we – wanneer we dáárover willen spreken –we ons van minder slagkrachtige taal moeten bedienen als de slachtoffers niet joods zijn.

In zekere zin beroven we zo diegenen die ideeën en processen willen signaleren die zowel een rol spelen in het antisemitisme als in andere vormen van racisme, van (de effectiviteit van) hun taal. Ze moeten het uit de trits logos, ethos, pathos, met een gebrek aan pathos doen. Daar zijn twee oplossingen voor. We kunnen het woord antisemitisme afschaffen en vervangen door racisme, of we passen het begrip antisemitisme voortaan ook toe wanneer het geen joden betreft, maar wel dezelfde trucs. Geen van beide oplossingen is erg elegant en tegen beiden bestaan in ieder geval van één kant onoverkomelijke bezwaren.

Geplaatst in Samenleving | Tags: , | 2 reacties