Waarom wij martelen

Afgelopen week stuitte ik tijdens het zappen op een film die ik nog niet gezien had: Inglourious Basterds van de christelijke filmmaker Quentin Tarantino. Ik besloot hem te kijken, maar heb hem na een uur weer uit gezet, iets wat ik haast nooit doe. Voor wie het niet weet: de film gaat over een Amerikaanse eenheid die tijdens de Tweede Wereldoorlog in vijandelijk gebied opereert met maar één doel: Nazi’s liquideren. Dat gaat, het is immers Tarantino, met zeer grof geweld.

Ik vond de film saai. Tarantino gebruikt – in het eerste uur althans – eigenlijk maar één truc om de spanning erin te houden: door twee mensen of twee groepen tegenover elkaar te zetten in een situatie waarin de ene kant iets zeer belangwekkends te verliezen heeft en de andere kant maar blíjft praten en tijd rekken. Toegegeven, je zit op het puntje van je stoel, maar het komt wel héél erg uit de theorieboeken ‘hoe schrijft ik een Hollywood-scenario’. Na drie keer had ik het wel gehad met de eindeloze monologen voor de slachtpartij, een fenomeen dat ik ook al kende uit Pulp Fiction, maar dat me destijds niet zo stoorde.

Wat dat ene uur Tarantino me echter wel leerde: waarom wij martelen. Pas op: nu komen de spoilers. De leider van de eenheid – gespeeld door Brad Pitt – is een no-nonsense officier die recht op zij doel afgaat. Als hij van een gevangen genomen Duitse officier informatie nodig heeft over de positie van een Duitse patrouille geeft hij hem eerst drie keer de kans het hem te vertellen en laat hem vervolgens met een honkbalknuppel doodslaan. De volgende Duitser die aan de beurt is, heeft dan geen enkele scrupules meer om zijn kameraden te verraden.

Als een belangrijke operatie al direct bij de eerste voorbereidingen misgaat en alleen hun Duitse contactpersoon de slachtpartij heeft overleefd, ontstaat vanzelfsprekend twijfel over de betrouwbaarheid van deze Duitse agent. Terwijl de agent bij een clandestiene chirurg op de operatietafel ligt om een kogel uit haar been te laten verwijderen, steekt Brad Pitt doodleuk een vinger in het kogelgat en duwt de kogel dieper in haar been tijdens zijn ondervraging, om er zeker van te zijn dat ze geen dubbel spel speelt. Niet dat het helpt trouwens: de twijfel blijft.

Tegenpool van Brad Pitt is SS-officier Hans Landa, een übercreep die ook maar één taak heeft: joden opsporen. In de bloedstollend spannende eerste sequentie van de film weet hij een Franse boer, die vanaf de eerste seconde van de film wordt geportreteerd als een echte held, zo ver te krijgen om – huilend als een klein kind – toe te geven dat er onder de vloer van zijn boerderij joden verborgen zitten. Landa slaagt daarin zonder ook maar één vinger naar hem uit te steken.

De held uit de film martelt, de übercreep niet. Dat heeft ongetwijfeld ook te maken met de wetten die bepalen hoe je een goed verhaal vertelt en met waar de voorkeuren liggen van het beoogde publiek (wij vinden het uitroeien van Nazi’s door de bank genomen een sympathieker streven dan het uitroeien van joden). Toch kreeg ik de indruk dat de held dat niet alleen is omdat hij een doel nastreeft waarvan het publiek het nut wel in kan zien, maar ook dankzij zijn no-nonsense aanpak bij het het vergaren van inlichtingen. Omgekeerd streeft Hans Landa een doel na dat ons doet huiveren, maar dat is niet de enige reden dat we hem een übercreep vinden, het is ook, of zelfs juist, zijn tijdrovende maar effectieve verhoormethode. Succes gegarandeerd.

Inglourious Basterds is niet de enige uiting van populaire cultuur waarin dit schema speelt. Je zou je kunnen afvragen of lieden als Tarantino met hun films de terugkeer van het martelen hebben bevorderd. Hoewel dat heel goed zou kunnen, lijkt het me te simpel en ééndimensioneel als verklaring. Ik vermoed dat de verklaring eerder te vinden is in de vraag of martelen en populaire cultuur wellicht zijn voortgebracht door dezelfde oorzaak.

Een voorkeur voor een snelle, recht-door-zee oplossing als de gerichte toepassing van geweld bij het oplossen van duivelse dilemma’s zal meespelen, maar het lijkt me vooral die afkeer van Hans Landa’s geweldloze verhoormethode: die probeert de verdachte er in te luizen, op een hoogst oneerlijke en onbetrouwbare manier. Van niets wat hij zegt, weet je of hij het meent en of hij er wellicht iets anders mee bedoelt. Dat kun je van geweld niet zeggen: dat is eerlijk, open en volkomen betrouwbaar.

Advertenties
Geplaatst in Kunst, Samenleving | Tags: , , , | 1 reactie

Eternal source

Ok, guilty as charged, ook ik heb gekeken naar the wedding. Maar omdat ik thuis allerlei klusjes aan het doen was, miste ik net het balkje onder in beeld dat weergaf welke muziek er op dat moment werd uitgevoerd. Dus toen ik hoorde wat er door een sopraan gezongen werd toen miss Markle de kerk binnen liep, had ik – afgezien van een brok in mijn keel – geen idee wat ik hoorde. Maar ik was ervan overtuigd dat ik het kort geleden eerder gehoord had, het thema van één of andere televisieserie of zoiets. Lees verder

Geplaatst in Mijzelf | Tags: , , | 3 reacties

Tulband

De tel ben ik een beetje kwijt geraakt. Volgens mij ben ik nu negen keer in Iran geweest, het kan ook meer wezen. Dan hou je een keer op toerist te zijn en ga je andere dingen doen, zoals Engelse les geven op een taalschool op het Iraanse platteland, of op zoek naar borden met ‘polycarbonaat‘ in vermicellischrift.

Omdat ik zo af en toe les geef over islamitische onderwerpen en het aanschouwelijke ook wat wil, neem ik nog wel eens dingen mee: kinderkorans met plaatjes, Arabische kalligrafie, een bundel kettingen waarmee sji’ieten zichzelf kastijden met Ashura, rode en groene vlaggen met vrome leuzen, een verkiezingsaffiche van Rohani, dat soort dingen. Lees verder

Geplaatst in Mijzelf, Reizen, Religie | Tags: , , , , , | 2 reacties

Demonstratierecht

Als burgemeester ga ik in gesprek met:

  • een clubje SS-reenacters die op Jom ha-Shoa op de stoep van de plaatselijke sjoel het oppakken van onderduikers willen naspelen;
  • supporters van Galataseray die op het plein voor de plaatselijke Armeense kerk op de dag dat de Armeense genocide wordt herdacht met Turkse vlaggen willen gaan staan zwaaien;
  • zwarte pieten die op Ketikoti bij het slavernijmonument snoepgoed willen uitdelen;
  • leden van de Westboro Baptist Church die op de begrafenis van een AIDS-patiënt een bord met de tekst God hates fags omhoog willen houden;
  • vaderlandslievende Nederlanders die gedurende de Ramadan op de stoep van de plaatselijke moskee, tijdens het avondgebed, een varkensbarbecue willen houden;
  • none of the above

Geen van de bovenstaande voorbeelden is reëel, behalve de laatste twee en alleen de laatste speelt in Nederland. Vijf gemeenten laten desgevraagd weten met de organisatoren van opgemelde barbecue in gesprek te gaan dan wel de aanvraag serieus in behandeling te nemen, als je het mij vraagt omdat ze te bang zijn om dat gewoon te weigeren, zoals het een fatsoenlijk mens betaamt.

In kringen van ‘islamcritici’ hebben ze daar een woord voor: dhimmitude.

Naschrift 22 mei: het lijkt erop dat het in Rotterdam nog doorgaat ook…

Geplaatst in Samenleving | Tags: , | 3 reacties

4 mei

Een goede vriend van me die de archeologische vondsten van amateurs in Brabant inventariseerde, wist even niet wat hij aan moest met een paar vondsten iets ten zuiden van ’s Hertogenbosch. Vooral die kleine tajine was bijzonder, wat deed die daar? Het bracht hem uiteindelijk op het spoor van Marokkaanse tirailleurs die in de meidagen van 1940 in het zuiden des lands hadden geopereerd in dienst van het Franse leger. Nederland had al gecapituleerd en de Fransen onderzochten de mogelijkheden om hun land te verdedigen.

Dat er Marokkaanse soldaten in Europa hadden gevochten was al veel langer bekend, dat ze ook in Nederland hadden geopereerd, wisten we ook al langer. Er is dus niets mis met de bewering dat er ook Marokkanen zijn gesneuveld voor onze vrijheid. Robert Vuijsje vroeg zich onlangs in een column terzijde af of we daar niet ook eens aandacht aan moesten besteden op 4 mei. Lees verder

Geplaatst in Geschiedenis, Samenleving | Tags: , , , , , | 1 reactie

Triolet

Er gaan dagen voorbij dat men mij niet vraagt wat een triolet is. Het is mijn favoriete dichtvorm en ik kan hem alleen beschrijven door eerst het enige triolet op te schrijven dat ik uit mijn hoofd ken, en ook meteen na eerste lezing uit mijn hoofd kende.

Het is een gedicht dat bestaat uit 8 regels met als rijmschema A B a A a b A B, waarbij de hoofdletters vaste regels weergeven: regel 1 wordt herhaald in regel 4 en 7, regel 2 wordt herhaald in regel 8. Alleen de regels 3, 5 en 6 zijn zo min of meer vrije keuze, met die beperking dat de betekenis van het gedicht pas in de loop ervan duidelijk mag worden.

Een trage, lauwe regen
Een troebel ochtenduur
Een vreugdeloze zegen
Een trage, lauwe regen
De mannen stonden tegen
De veelbesproken muur
Een trage, lauwe regen
Een troebel ochtenduur

Ik heb het zojuist gegoogeld en tot mijn stomme verbazing bleek het van Heinz Polzer te zijn, de ons onlangs ontvallen Drs. P.

Dat geeft te denken: ik heb dit gedicht altijd gezien als een 4-mei-gedicht, zwaar op de hand als ik ben, maar het zou – gezien de schrijver – zomaar eens kunnen gaan over wildplassers…

Geplaatst in Literatuur | Tags: , , , | 1 reactie

Syrie

So, let me get this straight…

We’re bombing Syria, because Syria bombed Syria, to show Syria that Syria shouldn’t bomb Syria.

Then, after we’ve bombed Syria for bombing Syria, we still won’t accept Syrian refugees that are seeking refuge from the bombing.

Got it.

Adam Sweeney

Schaamteloos gekopieerd van hier.

Geplaatst in Politiek | Tags: , | 1 reactie