Perspectieven

Niet zo lang geleden kreeg ik een aanbod van de Amsterdam University Press: of ik een exemplaar wilde hebben van Christiaan Lange’s Mohammed, Perspectieven op de Profeet. Om te bekijken of het boek geschikt is voor mijn onderwijspraktijk. De medewerkers van de AUP hadden duidelijk hun best gedaan: op het internet gezocht naar mensen die les gaven over dit onderwerp, onder andere op het HOVO, en vervolgens contactgegevens uitgezocht. Ik ontving hun promotiemail op mijn werk, dat toch echt niets met Mohammed te maken heeft. Een tikkeltje eerie was dat wel…

Zoals Oscar Wilde al zei: I can resist everything except temptation, dus mijn recensie-exemplaar (zo noem ik het nu maar even) was snel besteld. En om de vraag van de AUP-medewerkers maar meteen te beantwoorden: dit boek gaat zeker deel uitmaken van de bibliografie die ik doorgaans aan mijn cursisten uitreik, maar ik zal er in mijn lessen slechts zijdelings aandacht aan besteden. Dat komt omdat mijn cursisten naar mijn lessen komen omdat ze iets willen weten over de geschiedenis van de islam en zijn profeet. Maar Lange’s boek gaat eigenlijk helemaal niet over Mohammed. Het gaat over hoe mensen in de loop van de geschiedenis tegen de profeet aan hebben gekeken, en dat is leerzame lectuur.

Lange behandelt – na kort het probleem met de bronnen te hebben behandeld – verschillende beelden van de profeet onder moslims: Mohammed als leraar en geleerde, als filosoof, als mysticus, als wonderdoener. Zelfs het beeld van Mohammed in de moderne Egyptische literatuur, in de film en in de popmuziek komt aan bod. Lang niet al die beelden stemmen met elkaar overeen. Zo kan de ene moslim volhouden dat Mohammed – zoals ook in de koran staat – slechts een mens was zoals alle andere mensen en dus geen wonderen verrichtte, terwijl het aan de andere kant wemelt van de wonderverhalen in de islamitische wereld.

Lange behandelt ook de ontwikkeling van het beeld van een onfeilbare, onaantastbare profeet in het licht van het feit dat de vroege islam – en ook de koran – geen enkele moeite lijkt te hebben gehad met een profeet die zo af en toe een fout maakte. Hoe moslimgeleerden bijvoorbeeld om gingen met het verhaal van de duivelsverzen, vertoont een duidelijke ontwikkeling: aanvankelijk geloofden ze vrijwel allemaal dat het om een historisch voorval ging, tegenwoordig prevaleert onder moslims de overtuiging dat het een verzonnen verhaal is.

Daarmee zijn we aangeland bij de roman van Salman Rushdie, een rel die Lange vrij uitgebreid behandelt en ook in het kader plaatst van de ontwikkeling van beelden van Mohammed in het westen, vanaf de vroege Middeleeuwen. Daarbij kwam even de Cordobaanse martelarenbeweging voorbij in een korte samenvatting die ik totaal niet herkende. Ik weet echter niet wat Lange’s bronnen hiervoor zijn, dus ik kan niet checken waar zijn versie van het verhaal op is gebaseerd (Lange geeft trouwens veel bronnen aan en zijn geannoteerde bibliografie beslaat niet minder dan 11 pagina’s).

Hoe dan ook is het lovenswaardig dat iemand er aandacht aan besteedt, want het illustreert de constatering van Lange dat de Europese beeldvorming over Mohammed door de eeuwen heen gekenmerkt is door een bijna pathologische neiging om Mohammed te demoniseren en te vernederen. Die beeldvorming was aanvankelijk vooral door christelijke religieuze overtuigingen bepaald, maar is met de secularisatie niet wezenlijk overboord gegooid.

In zijn laatste hoofdstuk – dat meer leest als een pamflet – zegt Lange daar behartenswaardige dingen over, waaronder: Mohammed is wie en wat men van hem maakt, Zijn identiteit wordt bepaald door hoe je zijn leven en werk interpreteert, niet door wat ons de vroeg-islamitische bronnen over hem vertellen. Want deze bronnen zijn niet transparant, in tegenstelling tot wat zowel moslimfundamentalisten als islamcritici beweren.

Lange’s boek zal u niet veel vertellen als u iets weten wilt over Mohammed. Het vertelt u wel een boel over de valkuilen die op de loer liggen als u iets over de profeet uit wilt vinden. En daarom komt het dus op mijn bibliografie voor cursisten terecht.

Advertenties
Geplaatst in Geschiedenis, Religie, Wetenschap | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Je beste vriend (3)

Saskia Belleman, van wie ik tot voor kort nog nooit had gehoord, houdt op Twitter een bijna real-time verslag bij van het proces tegen twee van de vijf agenten die betrokken waren bij de dood van Mitch Enriquez. Het is teveel om door te lezen, maar wat ik ervan gezien heb, is bloedstollende lectuur.

Ze is van De Telegraaf, dus ik had – bevooroordeeld als ik ben – een licht tot zwaar vooringenomen verslag verwacht, maar daarin werd ik gelukkig teleurgesteld: Belleman verslaat heel accuraat en weet in korte, soms droogkomische, commentaren de meer emotionele reacties en suggesties van repliek te dienen. Iemand die meent dat Henriquez het allemaal aan zichzelf te danken heeft, beantwoordt ze met: “Henriquez staat hier niet terecht”. Aan iemand die de agenten beschuldigt van het plegen van meineed, legt ze uit dat verdachten niet onder ede staan, alleen getuigen (dat wist ik ook niet). Voor iemand die zich boos maakt over de agenten, die zichzelf zouden afschilderen als slachtoffer, geeft ze aan dat ze alleen de vraag van de rechter beantwoordden hoe ze zich nu voelden.

Al heb ik eerder wel eens geblogd over een paar kanttekeningen die ik had bij deze zaak en nog steeds heb. Een mening heb ik nog niet en heb ik misschien wel nooit, maar wat uit Bellemans verslag wel duidelijk wordt, is dat deze zaak alleen maar verliezers kent. Ik begin te vermoeden dat niet iedereen die terecht zou moeten staan ook terecht staat, of misschien wel dat de verkeerde mensen terecht staan. De kanttekening die ik eerder had over het nijpende gebrek aan training van politieagenten blijkt nog lang niet het hele probleem te omvatten, dat is veel groter. Een bloemlezing.

DH02 herhaalt weer dat voor zover hij al over nekklem leerde, hem niet werd geleerd hoe hij moest handelen als iets mis ging. (02:25 – 15 nov. 2017)

De nekklem/bloedverwurging is de afgelopen jaren niet getraind, zeggen alle politiedocenten. (02:09 – 15 nov. 2017)

Lessen EHBO zijn al jaren geleden geschrapt vanwege bezuinigingen, zeggen DH01 en DH02. (02:25 – 15 nov. 2017)

De agenten zeggen dat de ambtsinstructies wat te doen met een bewusteloze arrestant hen niet bekend waren. (02:32 – 15 nov. 2017)

Iedere agent krijgt een integrale beroepsvaardigheden training, afgekort ibt. Na het doorlopen van die training moeten de vaardigheden minimaal 32 uur per jaar worden onderhouden. Dat wordt voorgeschreven in de regeling Toetsing Geweldsbeheersing Politie. Maar de mogelijkheden tot training zijn afgelopen tijd “opgesoupeerd” door training mbt omschakeling naar nieuwe dienstwapen. (4 tweets 01:56-01:58 – 15 nov. 2017)

En zo kan ik nog wel even doorgaan. Zoals ik al zei: bloedstollend…

Geplaatst in Samenleving | Tags: , , | 1 reactie

Joods-Christelijk

Enkele gedachten naar aanleiding van een stukje dat ik enig tijd geleden aantrof op Sargasso, getiteld: De ‘joods-christelijke’ cultuur bestaat niet. Héle korte samenvatting:

  • Die ‘joods-christelijke’ cultuur bestaat dus niet;
  • het is een term die vooral door politiek rechts wordt misbruikt om ‘onze cultuur’ af te zetten tegen andere culturen (uiteraard minderwaardige; lees: moslims);
  • de waarden die kenmerkend zouden zijn voor die cultuur van ons, zijn niet exclusief joods of christelijk:
    • delen van de bijbelboeken Exodus en Deuteronomium zijn ook te vinden in de wetscodex van Hammoerabi;
    • waarden die specifiek voor Nieuwtestamentisch worden aangezien, zijn ontleend aan de Grieken (sic!) en trouwens overal te vinden;
  • en dan zijn er nog wat waarden die kenmerkend zijn voor onze cultuur die we eerder hebben moeten veroveren op de kerk (sic!) in plaats van dat die ons eraan geholpen heeft.

Dit alles (het oorspronkelijke artikel staat in Trouw) naar aanleiding van een stuk van rabbijn van de Kamp die zijn lidmaatschap van het CDA opzegt omdat die de term ‘joods-christelijk’ inzetten om moslims uit te sluiten (waar hij overigens volkomen gelijk in heeft).

Eerste gedachte: Ik plaats eens een stevig antwoord in de reacties om hier wat van te zeggen. Even aan al die geseculariseerde calvinisten uitleggen dat bijbelse waarden wel degelijk forse verschillen vertonen met de waarden van de samenlevingen van destijds (en nu trouwens ook, maar dat terzijde).

Tweede gedachte: Da’s leuk, Kroes, maar hoe ga je dat dan aanpakken? Je leest de Hebreeuwse bijbel al veertien jaar in het Hebreeuws, hebt meer dan 25 bijbels en meer dan 10 korans in je boekenkast staan, hebt ooit zelf een paar wetjes van Hammoerabi vertaald, bent archeoloog en dus niet helemáál onbekend met de politiek, economie, sociologie en demografie van oude samenlevingen en geeft er al elf jaar les over. En dat wil je even pats boem samenvatten in een pakkende reactie op Sargasso?

Derde gedachte: Diepe zucht, acht laat ook maar. Je gaat die verlichtingsfundamentalistische groupthink echt geen halt toeroepen met een gevat antwoordje. Voed je dochter nou maar goed op, il faut immers cultiver son jardin.

Vierde gedachte: Zou het niet op te lossen zijn met een paar sound-bites, een bij-de-lurven-grijpende elevator pitch die de mensen nieuwsgierig maakt en er wellicht toe beweegt niet alleen maar te lezen wat ze geloven? Zoiets als:

Ja, tussen de 5.852 verzen in de thora staan inderdaad 613 wetsbepalingen en daarvan komen er een aantal overeen met wetten van Hammoerabi. En in de overige 17.293 verzen van de Hebreeuwse bijbel wordt ook met enige regelmaat de vloer aangeveegd met die wetten.

De Hebreeuwse bijbel bestaat uit geschiedenis, horror, cabaret, scheppingsverhalen, wijsheidsliteratuur, porno, heldenepossen, anti-heldenepossen, treurliederen, wraakliederen, juichliederen, maatschappij- en religiekritiek, doodsaaie afstammingslijstjes, romans, theologische discussies, eindtijdfantasieën en o ja: ook nog wat wetten.

Joods-Christelijk is een term die wordt gebruikt om een hele simpele reden: ‘christelijk’ is namelijk he-le-maal niks zonder ‘joods’. Dat hele Nieuwe Testament is één en al midrash op het Oude. Begrijpelijk (en terecht!) dat rabbijn van der Kamp niet graag ziet dat het jodendom via deze route verchristelijkt wordt, maar de bedoeling is juist andersom.

Als u wat beter had opgelet op de zondagsschool, dan had u al lang geweten dat waarden als liefde, eerlijkheid, gerechtigheid, trouw, vrijheid, rechtvaardigheid, gelijkheid, behulpzaamheid, bescheidenheid, barmhartigheid, gerechtigheid enzovoort helemaal niet typisch joods of christelijk zijn, die typisch joods of christelijke waarden gaan over hele andere dingen.

Vijfde gedachte: O, jongen, jongen waar begin je aan. Dan krijg je weer vragen over waar die porno dan staat, of iemand telt die wetten na en komt op 621 uit, of iemand wijst er fijntjes op dat die midrashiem dan wel in het Grieks geschreven zijn, of Youp wordt boos omdat je hem vergelijkt met Hosea, moet je daar weer een gevat antwoord op verzinnen en dat gaat je niet lukken bij Youp….

Zesde gedachte: als je maar lang genoeg blijft denken, maait iemand anders je vanzelf wel het gras voor de voeten weg.

Zevende gedachte: ik zag dat alles zeer goed was. En nu rust!

Geplaatst in Samenleving, Bijbel, Religie | Tags: , , | 2 reacties

Herdenking

Stel: we stoppen u in de tijdmachine en floepen u 115 jaar de toekomst in, naar Mei 4 van het jaar 2132 in de gebruikelijke jaartelling. Uw achterkleinkinderen zouden dan zo rond de tienerleeftijd kunnen zijn en ze maken zich op voor Death Party, een jaarlijks terugkerend nachtfeest in de lente waarbij zombies in Nazi-uniformen of in blauw-wit gestreepte overhemden proberen elkaar op ludieke wijze de stuipen op het lijf te jagen. Lees verder

Geplaatst in Erfgoed, Religie, Samenleving | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

De Haatimam

Ik zag hem weer eens in mijn ooghoek voorbij komen: de Haatimam. In een krantenkop (de Telegraaf natuurlijk), die meldde dat de Haatimam weer eens zijn gang kon gaan in dit land, dat nu alweer enkele decennia lang op het punt staat volledig naar de knoppen te gaan.

Lees verder

Geplaatst in Religie, Samenleving | Tags: , , | 9 reacties

Uitsluiten

Onlangs blogde ik over de foutieve inschatting die archeologen in de jaren tachtig maakten over de snel slinkende omvang van het bodemarchief. Die inschatting bleek onjuist toen de wetten en regels aangaande de archeologie werden gewijzigd en men binnen bouwprojecten voortaan ook zorg moest dragen voor archeologische resten in de bodem. Nederland bleek nog steeds stampvol met archeologie te zitten. De wijzigende regel- en wetgeving zorgde voor een min of meer gegarandeerd financieringsmodel voor archeologisch onderzoek: ‘de veroorzaker betaalt’ werd het principe en waar iemand de bodem verstoort, moet dus geld beschikbaar komen voor archeologisch onderzoek. Lees verder

Geplaatst in Erfgoed | Tags: , , | 2 reacties

De Schok…

…als je er achter komt dat de meerderheid van het nieuwe kabinet jonger is dan jijzelf. Lees verder

Geplaatst in Politiek | Tags: , , | 1 reactie