Het Bindend Referendum

Het toppunt van democratie is natuurlijk een staatsinrichting waarin elke burger kan meebeslissen over elke afzonderlijke kwestie. Dan kom je al gauw bij het referendum uit, adviserend of bindend, dat maakt eigenlijk niet uit, want hoe ga je als politicus je kiezers uitleggen dat je hun advies niet overneemt? Dat is bijna ondoenlijk.

Toen ik student werd, besloot ik een bijvak Oud Egyptisch te volgen, hiëroglyfen dus. Dat werd gegeven door een docent aan de faculteit theologie voor wie de Egyptologie steeds interessanter werd en de theologie steeds minder. Ik heb het drie of vier jaar lang gedaan en als ik toevallig langs het hoofdgebouw van de de Vrije Universiteit in Amsterdam kom, kijk ik altijd even naar het kamertje waar we onze teksten vertaalden: helemaal achteraan, helemaal bovenin. Er hingen portretten van oude Rectores Magnifici die ons streng aankeken, maar onze prestaties uiteindelijk niet negatief hebben beïnvloed.

Dat we ermee stopten, kwam doordat onze docent een baan in Zwitserland aangeboden kreeg en vertrok, anders had ik het nu waarschijnlijk nog steeds gedaan. Dit was mijn carrière als Egyptoloog: de grammatica van Sir Alan Gardiner, het verhaal van Sinuhe, de veermanspreuken uit de Coffin Texts.

Een jaar later was onze docent even terug in Nederland en we kwamen nog een keer bij elkaar. ‘Hoe is dat nu, zo’n referendumdemocratie?’ vroeg ik hem. ‘O,’ was zijn antwoord, ‘geweldig, er verandert nooit meer wat.’ Die woorden zijn me altijd bij gebleven, omdat het fraai het dilemma illustreert. Want een referendum mag dan de mooiste vorm van democratie zijn, nooit meer veranderingen is geen fraai vooruitzicht in een wereld die sneller verandert dan ooit. Een antwoord op dat dilemma had ik er alleen niet voor.

Sinds ik op Twitter zit, heb ik echter een begin van een antwoord. Trigger warning: alles wat hierna komt, is behoorlijk elitair. Kan even niet anders.

Als een burger mag meebeslissen over ieder politiek te nemen besluit, dan is het wel handig als die burger weet waar het over gaat, wat de voor- en nadelen zijn van de diverse uitkomsten van een referendum en welke belangen er spelen bij voor- en tegenstanders. Dat lijkt me een no-brainer. Maar daaraan voorafgaand, voorafgaand dus aan de oordeels- en opinievorming door die individuele burger, zitten nogal wat beslissingen die die burger moet nemen om kaf van koren, baby’s van badwater te onderscheiden. Dan heb ik het zowel over wat wel en niet klopt als een duidelijk beeld dat de burger voor zichzelf moet hebben wat voor hem of haar persoonlijk belangrijk is en wat minder.

En daar kwam dus Twitter me te hulp: er zit ten minste één gepromoveerde academicus in de Tweede Kamer die het verschil niet kent tussen anekdotisch bewijs en bewijs. Hij kan trouwens ook niet zindelijk tellen en datzelfde geldt voor een aantal van zijn collega’s. Wat nog erger is: hun volgelingen en stemmers kunnen het ook niet. De halve Tweede Kamer bestaat uit mensen die het scheermes van Napoleon niet kennen: geen samenzwering veronderstellen als stupiditeit afdoende verklaring vormt. Ik vrees dat meer dan driekwart van de kiezers het ook niet kent.

Een burger die zich een fatsoenlijk oordeel moet vormen moet enig verstand hebben van statistiek en van logica. Niet alleen politici, maar ook de stemgerechtigde moet in staat zijn om oorzaken van gevolgen te onderscheiden, van aanleidingen en al dan niet noodzakelijke voorwaarden. Ze moeten ze ook in de juiste volgorde kunnen zetten. Ik zie dat enkele volksvertegenwoordigers nu niet eens doen. Ze moeten iets snappen van speltheorie en economie, van de basisgedachten achter de inrichting van een rechtsstaat en een democratie. En ze moeten weten dat dat twee verschillende dingen zijn. Niet alleen politici, maar iedereen moet weten wat het verschil is tussen een type 1 fout en een type 2 fout.

Weten ze dat niet, dan is het wachten op het type ongeluk zoals dat in het Verenigd Koninkrijk gebeurde: een dorp dat volledig aan elkaar hing van EU-subsidies pleegde tijdens het befaamde referendum een bizarre zelfmoord door massaal vóór de Brexit te stemmen. En dat is dan nog een blunder waar we om kunnen lachen. Stelt u zich eens voor dat er de inzet van wapens mee gemoeid is.

En dat is dus waarom ik tegen referenda ben. Dat wil zeggen: ik kan eindelijk fatsoenlijk uitleggen waarom ik er altijd al tegen geweest ben, zonder me te bedienen van die ene grap van mijn leraar Egyptisch, al blijft hij leuk.

De eenvoudige waarheid is dat stemgerechtigden gewoon de opleiding – en in sommige gevallen zelfs de geestesgesteldheid – niet hebben om via referenda bestuurd te worden. Daarvoor zijn extreem hoog opgeleide burgers en griezelig adequaat vormgegeven nieuwsvoorziening voor nodig. Burgers die daarnaast geleerd hebben hun politieke standpunten op een manier te overwegen en bediscussieren die de Engelsen distached noemen. Daar voldoet bijna niemand aan. Ik ook niet trouwens.

Wie voor referenda is, wil dus iets kapot maken als je het kij vraagt. Het is zoiets als dronken achter het stuur gaan zitten: voorwaardelijke opzet.

Geplaatst in Politiek, Samenleving | Tags: , , , | 6 reacties

Adviezen aan een jonge vader (2)

Nou jongen, gefeliciteerd en sterkte de komende achttien jaar! Here’s my penny’s worth:

Zeven dingen waar je je kind zo lang als menselijk mogelijk is bij moet weghouden: Lees verder

Geplaatst in Mijzelf | Tags: , | 1 reactie

Twitter

Sinds een paar weken zit ik op Twitter, gewoon, om het eens uit te proberen, ondanks alle twijfels die ik erover had. Ik besloot, zo rond de verkiezingen eens alle lijsttrekkers te volgen, plus mijn goede vriend Jona, twee wiskundigen: Hannah Fry en Ionica Smeets, twee Iran-gerelateerden: Hassan Rouhani en Thomas Erdbrink, taalkundige Marc van Oostendorp en twee mensen die niet in dat rijtje passen: omdat het nu eenmaal trending topic was Lale Gül, en Emine Ugur (met zo’n omgekeerd dakje boven de ‘g’), een moslima die enorm grappige twitterdraadjes schrijft. Kwade tongen beweren dat zij leiding geeft aan de Secret Working Group die de islamisering van Nederland moet bewerkstelligen, maar zoals iedereen weet, bestaat er natuurlijk helemaal geen Secret Working Group.

Lees verder
Geplaatst in Mijzelf, Samenleving | Tags: , , | 2 reacties

BBB

Eerlijk gezegd is het volledig aan me voorbijgegaan. Hij kwam ook niet voorbij in al die stemwijzers die ik heb uitgeprobeerd en dat ene affiche van de club maakte ongeveer net zoveel indruk als die van de partij ‘Volg Jezus’. Dat was een niet zo kleine miscalculatie. Eén zetel kreeg de partij en de volgende dag kwam er een mevrouw met een trekker het Binnenhof op rijden. Lees verder

Geplaatst in Politiek, Samenleving | Tags: , , | 5 reacties

1400

Mag ik u allen een gelukkig, voorspoedig en vooral gezond begin van de lente alsmede het jaar 1400 toewensen (maar dan correct uitgerekend, niet met zo’n onpraktisch maanjaar…)?

Geplaatst in Erfgoed | Tags: , | 2 reacties

Toxic

Van de week viel me tot twee keer toe een kop op een tijdschrift op over toxic positivity. Ik had al eens gehoord over toxic masculinity en zelfs toxic whiteness (heeft nog geen Wikipedia-lemma). Toxic positivity is als term al ouder, maar wordt de laatste tijd populairder vanwege de Corona-pandemie. Logisch ook, want ja: probeer een jaar na dato nog maar eens onverdund positief te blijven. De artikelen onder beide koppen gingen dan ook over de pandemie. Lees verder

Geplaatst in Politiek, Taal | Tags: , , , | 1 reactie

Stemwijzers

Nou, ik heb ze maar eens allemaal gedaan, want ik ben nog nooit zo zwevend geweest als dezer dagen. Lees verder

Geplaatst in Politiek | Tags: , | 1 reactie

Petitie

Op 1 november 2020 zette Ismail Abou Soumayyah zijn petitie online ‘Strafbaar stellen beledigen van de profeet’:

Lees verder
Geplaatst in Politiek, Religie, Samenleving | Tags: , , , , , , | 6 reacties

Uitpraten

O, ik kan me helemaal inleven in Sigrid Kaag en haar vrouwelijke collega’s in het kabinet, die er achter kwamen dat zij vaker en eerder in de rede gevallen werden door hun mannelijke collega’s, als ik het goed begrijp vooral de premier, niet voor niks een vrijgezel.

Ik ben weliswaar man, maar ik kwam er begin jaren negentig ook achter dat ik tijdens vergaderingen wel heel erg vaak onderbroken werd en zelfs moeite had om aan het woord te komen. Op een dag viel het me op dat anderen er in slaagden toch aan het woord te blijven als ze in de rede werden gevallen. Lees verder

Geplaatst in Mijzelf, Politiek | Tags: , , | 4 reacties

7000 euro

Ik ken een mevrouw die via de Wajong in de bijstand terecht gekomen is. Dat is – zoals ze bij ons thuis zeggen – bepaald geen vetpot. Haar ouders wonen in het oosten des lands en als haar vader aanbiedt om haar treinkaartje te betalen zodat ze eens wat vaker langs kan komen, weigert ze dat. Of ze accepteert het en geeft dat braaf aan bij het DWI (voorheen de Sociale Dienst), mét uitdraai van OV-chipkaart.nl. Het DWI doet daar steevast niet moeilijk over, maar dat vermag niet te verminderen hoe consciëntieus ze het aanpakt. Lees verder

Geplaatst in Politiek, Samenleving | Tags: , , , | 1 reactie