Ambiguitätstoleranz

ISIS-vs-Western-ModernitySoms verschijnen er blogposts die je zelf had willen schrijven. In dit geval gaat het om een driedelige blogpost van arabist Wim Raven op zijn blog Leeswerk Arabisch en Islam over steniging in de islam. Over de vraag hoe steniging in het islamitisch recht terecht is gekomen kan ik wel wat droge theorie debiteren, maar Raven verwijst naar onderzoek van een collega naar de islamitische praktijk, dat een wel heel bijzondere conclusie oplevert: het vonnis ‘steniging’ als resultaat van een islamitische sharia-rechtsgang komt – voor de twintigste eeuw – niet in de islam voor. Steniging is een modern verschijnsel, er is niks ‘middeleeuws’ aan.

Daar passen twee kanttekeningen bij: er is één uitzondering bekend, die in zekere zin de conclusie bevestigt. De betreffende steniging leidde namelijk tot grote publieke verontwaardiging en de rechter van dienst werd uit zijn functie ontheven. Ten tweede wordt een vonnis als uitkomst van een rechtsgang volgens de islamitische regelen der kunst onderscheiden van een religieus gemotiveerde lynchpartij. Dat laatste komt namelijk wel voor, maar kan niet zomaar gekarakteriseerd worden als sharia-rechtspraak. Het houdt zich immers niet aan de regels van diezelfde sharia.

Die conclusie op zichzelf maakt Ravens blogpost al de moeite waard, maar daarachter zit nog een veel interessantere vraag: waarom wordt er dan sinds de twintigste eeuw wél gestenigd in landen die zich laten voorstaan op het islamitische karakter van hun rechtspraak? Het antwoord op die vraag is zo mogelijk nóg verrassender: de – alles behalve islamitische –  invloed van het westen.

Ik kan hier de inhoud van Ravens blogposts wel gaan zitten navertellen, maar daar ben ik te lui voor. Het is bovendien slecht voor de bezoekcijfers van Ravens blog. U kunt het dus veel beter hier (deel 1, 2, 3) zelf nalezen. Voor de echte doorzetters is er een achterliggend artikel (pdf; in het Duits) dat uitgebreid ingaat op de ‘middeleeuwse’ islamitische praktijk, waarin dus niet gestenigd werd. Belangrijk punt hierin – en dat was de reden dat ik die blogpost ook wel zelf geschreven zou willen hebben – is een fenomeen dat de onderzoeker Ambiguitätstoleranz noemt. Wat is Duits toch een mooie taal.

Ambiguitätstoleranz is een fenomeen dat zich buitengewoon slecht verhoudt tot wat je ‘moderniteit’ zou kunnen noemen: het gegeven dat gelovigen – geleerden voorop – er geen enkele moeite mee hebben dat hun ideeën en overtuigingen schijnbaar vol zitten met tegenstrijdigheden. In het geval van steniging geldt dat de zeer duidelijk beschreven rechtsregel dat op overspel tussen gehuwden de straf steniging staat, terwijl in de jurisprudentie de voorwaarden voor dat vonnis met zoveel ifs and butts worden omgeven dat het praktisch onmogelijk wordt.

Dat is niet uniek voor de islam. In het Oude Testament staat dat je je opstandige zoon moet stenigen. In de Talmoed melden de rabbijnen met gepaste trots dat dat vonnis nog nooit in de geschiedenis van het Joodse volk ten uitvoer is gebracht. Jezus verbood echtscheiding categorisch, maar in het Vaticaan – en trouwens in ieder bisdom – functioneert nog steeds een kerkelijke rechtbank waar je je huwelijk ‘ongeldig’ kunt laten verklaren.

Meerduidigheid was een deugd, ook in de islamitische wereld, totdat die zich ging afvragen waarom het westen op hen voorliep en ze van de weeromstuit de moderniteit gingen importeren. En zo werd in de loop van de twintigste eeuw ook de islam een geloof dat éénduidig, helder, specifiek, meetbaar, aantoonbaar, realistisch, tijdgebonden, consequent, duidelijk en consistent moest zijn. Met de moderniteit meegeïmporteerde Victoriaanse preutsheidsidealen – ook al volslagen onislamitisch – deden de rest.

Verdorie, nou heb ik het tóch naverteld…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Koran, Religie, Wetenschap en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Ambiguitätstoleranz

  1. Pingback: Halacha | Apoftegma

  2. Pingback: Halacha - Sargasso

  3. Quillem zegt:

    De islamitische wereld heeft de moderniteit geïmporteerd? Daar moest ik hartelijk om lachen.
    Alsof de moderniteit een ding is dat mensen gemaakt hebben. Typisch een wetenschappelijke benadering.
    Hoe het zit is een filosofische vraag.
    Een kort antwoord erop. De ontwikkeling van de werkelijkheid vindt in elk mens plaats. De mensen van de westerse wereld kunnen momenteel (eeuwen al) het makkelijkst met die ontwikkeling overweg. Het christendom kan meebewegen. Islam niet en verkeert daardoor in doodsstrijd.

    • Jazeker, al sinds de 19e eeuw importeert de islamitische wereld moderne ideeën en denkwijzen uit het westen. Al in de 19e eeuw werd in het Ottomaanse rijk voorgesteld homosexualiteit te legaliseren en in 1906 vond in Iran een constitutionele revolutie plaats. Dat zijn maar twee voorbeelden en dan laat ik de standaardgrap over vrouwenkiesrecht in Belgie achterwege. Maar dat is het punt niet echt.

      Wat ‘moderniteit’ in dit stukje betreft, gaat het niet zozeer om dingen die wij ‘modern’ zouden noemen in de zin van ‘vooruitstrevend’ of ‘nieuw’, maar om een – burgerlijke – wijze van denken die relatief recent en westers is, en inmiddels onderdeel is geworden van de samenleving in de islamitische wereld. Dat is niet altijd een gelukkige combinatie en de links in bovenstaand stukje, vooral het achterliggende Duitstalige artikel dat u via het blog van Wim Raven kunt vinden, legt dat behoorlijk goed – en amusant – uit.

      Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de islam niet zou kunnen meebewegen. Dat doet het al 1400 jaar en zal het ook nog wel een tijdje blijven doen. Als ik in het Midden Oosten ben, zie ik niets anders dan moslims die prima overweg kunnen met moderniteit – in welke betekenis dan ook – in combinatie met hun geloof, die hebben echt geen last van doodsstrijd 🙂

  4. Pingback: Slaan | Apoftegma

  5. Pingback: Wat ging er mis? | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s