Heb dat voor nodig

Het enige statistisch zekere feit dat ik voor u heb, is dat het altijd mannen zijn. Voor het overige heb ik de indruk – maar meer dan een impressie is dat dus niet – dat het vooral mannen uit het midden- en kleinbedrijf zijn: veehouders, tuinders, aannemers, kleine projectontwikkelaars, dat soort bedrijven. Collega’s van me delen overigens die impressie.

En dat is gek, want het zijn natuurlijk niet alleen MKB’ers die onevenredig zwaar getroffen kunnen worden door de in de wet vastgelegde plicht om bij bouwwerkzaamheden archeologisch onderzoek te laten doen. Ook particulieren treft dat lot, maar gek genoeg klagen die niet.

Dat wil zeggen: ze klagen wel, maar over dat het zoveel kost en soms over dat de gemeente ze heeft beetgenomen. En dat klopt: archeologisch onderzoek is voor de meeste particulieren een hele zware financiële dobber, vooral als het na het vooronderzoek uitloopt op een opgraving.

En lang niet alle gemeentes wijzen hun burgers tijdig op archeologie. Ik maak regelmatig klanten mee die pas vlak voor de deadline van hun vergunningaanvraag nog een seintje van de gemeente krijgen: O ja, doet u ook nog even archeologisch onderzoek? De gevolgen voor dit foutje van de gemeente dragen zij zelf, want iedereen wordt geacht de wet te kennen, ook als de ambtenaar van dienst die niet kent.

MKB’ers klagen niet alleen dat het allemaal te veel kost, maar geven vooral lucht aan hun overtuiging dat het allemaal maar overbodige onzin is. Nergens voor nodig. Burgertje (sic) pesten. Geld over de balk gooien. De hoofdprijs gaat wat mij betreft naar een woordvoerder van een landbouworganisatie: ‘Archeologie is een elitaire hobby’.

We hebben als archeologen heel wat uit te leggen aan de maatschappij sinds we een verplicht onderdeel zijn geworden van het bouwproces. Gek genoeg doen we dat niet, helemaal niet zelfs.

Mijn vakbroeders (M/V) gaan nu heftig protesteren. Sinds archeologie een verplicht onderdeel van het bouwproces is geworden, wordt er regelmatig geld vrijgemaakt om de burger te laten zien wat er allemaal gedaan wordt en gevonden is. Open dagen op opgravingen, informatieborden, tentoonstellingen in gemeentehuizen, straatarchitectuur die wijst op wat er in de ondergrond gevonden is, u kunt het zo gek niet bedenken. Een geteleviseerde gender reveal party van de in Nieuwegein in de armen van haar moeder gevonden baby uit de Steentijd staat inmiddels ook al op de lijst, ik maak geen grap.

En mijn vakbroeders hebben gelijk: er wordt den volke uitgebreid getoond wat we zoal van al dat geld vinden en hoe leuk het allemaal is. Dat zorgt ervoor dat als ik op verjaardagen en partijen vertel dat ik archeoloog ben, er altijd wel iemand is die antwoordt: ‘Dat wilde ik vroeger ook worden!’

Maar wat we beslist nooit uitleggen, is waarom we dat eigenlijk allemaal willen vinden. En dat zorgt er ook voor dat als een liberale staatssecretaris van Cultuur zich openlijk afvraagt waar al die musea vol potten en pannen in vredesnaam goed voor zijn, niemand het antwoord weet, ook de archeologen zelf niet.

Terwijl het best gek is dat een liberaal niet weet dat al die musea vol potten en pannen in de 19e eeuw een empirische basis leverden voor het zojuist bedachte liberalisme; net zo gek eigenlijk als dat archeologen geen idee hebben dat hun wetenschap als eerste steun bood aan het liberalisme en dan met name aan het voor het liberalisme noodzakelijke vooruitgangsidee.

Daar zit hem ook het probleem: archeologen denken niet na over het waarom van hun vak, nooit. Als je ze vraagt waar hun vak goed voor is, dan hebben ze wel een antwoord: dat archeologen geschiedkundige informatie documenteren die anders voor eeuwig verloren zou gaan bijvoorbeeld.

Die constatering is – voor zover het archeologische opgravingen betreft – volkomen juist, maar beantwoordt de vraag niet: want waarom zou het voor eeuwig verloren gaan van informatie op zichzelf voldoende reden zijn om het dan maar te gaan documenteren? We laten dagelijks informatie voor eeuwig teloor gaan en heel wat actuelere informatie dan waar archeologen zich mee bezig houden.

Een ander veelgehoord antwoord is dat archeologie het enige vakgebied is dat nieuwe informatie kan toevoegen aan de kennis over een periode waar onze informatie eindig en beperkt is en voor bepaalde perioden – die welke geen schriftelijke bronnen voortbrachten – zelfs de enige bron van informatie.

Maar ook dat beantwoordt de vraag niet: want waarom zouden we ons eigenlijk interesseren in perioden van onze geschiedenis waar we nul tot weinig informatie over hebben? Mijn goede vriend Jona heeft een charmant antwoord: het leert ons om te gaan met te weinig informatie en de oudheid leert ons onze eigen cultuur en gedachtengangen te bekijken van buitenaf. Het relativeert.

Maar wie zit er – in deze tijden van filterbubbels – te wachten op relativering? En waarom zou je je relativering niet in andere filterbubbels zoeken?

Ik vrees dat zelfs het antwoord van mijn goede vriend Jona geen steek houdt. De archeologie is gewoon het slachtoffer van het gegeven dat het ruimte inneemt (en dus in de weg zit) en niet meer (onmerkbaar) via de belastingen wordt betaald. Neem de sterrenkunde: een even nutteloze als boeiende wetenschap, die echter de ruimtelijke ontwikkelingen en de financiën van de gewone burger en MKB’er totaal niet in de weg zit.

Of neem voetbal: een even nutteloze als boeiende bezigheid (zelfs ik heb gisteren de finale bekeken), die noch de ruimtelijke ontwikkelingen, noch  de financiën van de gewone burger en MKB’er in de weg zit (althans niet merkbaar pijnlijk).

Er is denk ik maar één antwoord: archeologie is helemaal nergens goed voor, maar er zijn een heleboel mensen die het mateloos interessant vinden, zó mateloos dat een onevenredig aantal mensen het ooit zelf heeft willen doen.

En daarom vinden we het een maatschappelijk belang, net als voetbal, net als sterrenkunde, net als poëzie, film en literatuur, en als u nog even zelf verder nadenkt, heeft u vast binnen tien minuten een veel langere lijst van bezigheden die nergens toe dienen, maar die u beslist niet zou willen missen.

Het punt is: die lijst is niet voor iedereen hetzelfde. Er zijn mensen die geen literatuur lezen (en toch president van de VS worden), er zijn mensen die niks van archeologie willen weten (en toch staatssecretaris van Cultuur worden) en er zijn mensen die niks hebben met voetbal (en toch naar finales kijken).

Wie het nut van literatuur, archeologie of voetbal niet inziet, heeft gewoon volkomen gelijk, maar daarmee nog niet voldoende argumenten om het maatschappelijk belang ervan terzijde te schuiven.

Full disclosure: ik ben dus archeoloog en verdien er ook mijn inkomen mee.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Erfgoed, Samenleving, Wetenschap en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Heb dat voor nodig

  1. Rob Alberts zegt:

    Tja, met een afgestudeerde historicus als premier en een een gepromoveerde historicus van een opkomende politieke partij zou de buitenstaander denken dat gedegen geschiedkundig onderzoek een vooraanstaande bezigheid is.

    De actuele werkelijkheid is zuurder.

    Een geschiedkundige overlevering, waar of niet waar, wordt voor elk karretje gespannen.

    Waarschijnlijk zal men in de nabije toekomst een daverend gebulder laten horen om dit gebroddel.

    Bezorgde groet,

  2. FrankB zegt:

    Archeologie heeft wel degelijk nut, net als alle geschiedwetenschappen. Mensen hebben nu eenmaal behoefte aan een Verhaal. Religieuze Verhalen zijn enigszins in diskrediet geraakt. In plaats daarvan hebben we nu het Wetenschappelijke Verhaal: vanaf de Oerknal (wie weet, zelfs daarvoor) tot aan jij in je huisje met de vrouw en kinders. Archeologie vult daarin een paar gaten op.
    Laten we het daarom eens over het nut van wiskunde hebben. Wie zal het boeien waarom de integraal van de sinus de cosinus is? Of stond er nog een negatief teken voor? En moest er niet nog een constante bij? Wie kan me vertellen waar dat voor nodig heb?
    Als nut het criterium is kunnen we het beste alle wiskunde factulteiten opheffen; onmiddellijk gevolgd door theologie. Laat de Amerikanen en Chinezen het maar opknappen (en voor theologie het Vaticaan).

  3. Pingback: Heb dat voor nodig? - Sargasso

  4. Pingback: Livius Nieuwsbrief | Augustus 2019 – Mainzer Beobachter

  5. Marcel Meijer Hof zegt:

    Eén ding moet ik toch rechtzetten: Koning voetbal eist wel degelijk tribuut dat wordt gevoeld. Er zijn meerdere clubs die worden ondersteund door hun gemeentebestuur. In Enschede is de rekening inmiddels enige tientallen miljoenen plus een stadion dat bespeeld geld waard is, maar onbespeeld (bij faillissement) een blok aan het been vormt. Dat wordt door de burgerij rechtstreeks gevoeld: Afknijpen van bijstandsmoeders, wachtlijsten voor jeugdzorg, wegbezuinigen van wijk- en buurtwerk, het nalaten van noodzakelijk onderhoud van de openbare ruimte, het tot onder het uiterste terugbrengen van ouderenzorg, het uitlachen en minachten van culturele opgaven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.